Подпишитесь на нашу ежедневную рассылку с новыми материалами

Общество


Прывітанне вам з Прудка! Тэкст трэці з нашай экспедыцыі і апошні. У ім не пра пісьменніка, і не пра вёску. У ім пра тых людзей, якія сталі героямі кнігі «Радзіва „Прудок“. Дзённік». Хоць сам Андрусь Горват кажа, шмат падзей ў творы з'імправізаваныя, і не кожнае супадзенне з’яўляецца праўдай. Але ж хтосьці, дзесьці, у чымсьці сябе і пазнаў.

Фото: Иван Яриванович, TUT.BY

У папярэдніх матэрыялах. Тры гады таму Андрусь Горват, які жыў і працаваў у Мінску, махнуў на ўсю гэтую сталічную мітусню і з’ехаў у Калінкавіцкі раён у дзедаву хату ў вёсцы Прудок. Пасябраваў з мясцовымі, завёў казу Цёцю, курэй ды катоў і стаў пісаць пра сваё жыццё-быццё ў фэйсбуку. І так яно добра пісалася, што з пастоў атрымалася кніга «Радзіва „Прудок“. Дзённік». Ды такая, што першы тыраж разабралі ў адзін дзень.

Горвата чытаюць у кавярнях, цягніках, дараць замежным сябрам — а ён усе гэтак жа з казой і катамі жыве ў Прудку. Аж раптам на тыдзень спатрэбілася яму ў Мінск. І ён бы, можа, махнуў на ўсё ды з’ехаў, але ж як? Цёця цяжарная. Тутбаеўцы прапанавалі дапамагчы і падмяніць яго ў вёсцы. Вось тут пра тое, як мы прыехалі ў Прудок, а далей — як казу даглядалі і знаёміліся з героямі «Радзіва».

Прудкоўцы чытаюць пра сябе ў кнізе Горвата

Внимание! У вас отключен JavaScript, ваш браузер не поддерживает HTML5, или установлена старая версия проигрывателя Adobe Flash Player.

 

Больш відэа вы знойдзеце TUT і на нашым канале на YouTube. Падпісвайцеся, гэта бясплатна!

Цётка: «Маці мяне так вучыла: добра, калі хто і на руку плюне»

Надзея Пархоменка, у кніжцы яна цётка Дуня, просіць напісаць пра яе так: «Простая паляшучка, якая ганарыцца сваімі працавітымі продкамі». І ўсё, больш нічога не пісаць.

— Гэтага, — спрачаюся, — замала.

— Што папала робіцца, — адказвае яна, а я ўсё ж расказваю.

Фото: Иван Яриванович, TUT.BY

Зіму цётка Надзя зімуе ў Калінкавічах, а як цяплее, спяшаецца ў Прудок, аднаўляць бацькоўскае селішча. Па адукацыі яна эканаміст, па жыцці — аптыміст, а вясковы дом у яе даваенны. У Вялікую Айчынную тут быў нямецкі штаб.

— Побач з намі лінія абароны праходзіла, у садзе на вішні да гэтай пары гільза ад снарада вісіць. Хадзем пакажу, — цётка не з тых, хто доўга на адным месцы сядзіць. — Колькі сябе помню, столькі ён тут знаходзіцца, для нас гэта памяць. Бацька мой весь у медалях з вайны прыйшоў, а дзядзька так і не вярнуўся — загінуў. Зараз хачу сад аднавіць. Вось ужо тры новыя дрэўцы пасадзіла, падрастуць, будзе прыгажосць. Хоць, ведаеш, свету больш патрэбна дабрыня. Людзі цяпер і выглядаць добра навучыліся, і гаварыць, але шчырасці ва ўсім гэтым мала, знікае шчырасць.

Сама Надзея Леанідаўна чалавек шчыры і шчодры: сёння кексаў у печы напякла, нас з Ванем пачаставала, яшчэ і с сабой дала. А што саромецца, кажа, калі смачна — еш.

— Маці мяне так вучыла: «Добра, доня, калі хто і на руку плюне», — працягвае яна. — Як я да людзей, так і яны да мяне. Вось курэй вырашыла купіць, званю суседцы ў горад: «Ігнацьеўна, даведайся, колькі на базары куры каштуюць. І што ты думаеш? Збегала, спытала. А ведаеш, колькі ёй гадоў? 80!»

— І не цяжка ёй?

— У, дык яна ж яшчэ і садзіць, — адказвае Надзея Леанідаўна. — Ды і паабяцала яна, а чэснае слова — закон. Дайце мне слова, што на Прудок не забудзецеся.

— Не забудземся, чэснае слова, — гаворым.

Прадаўшчыцы: «Мы абедзьве казерогі. Здараецца, і пакрычым, а то і памаўчым»

Магазін у Прудку працуе з дзевяці раніцы і да васьмі вечара. Прадаўшчыц тут дзве — Анастасія Васільеўна і Ніна Аляксандраўна. У «Радзіве» пра сябе вычытала толькі адна. Яна ахайна пазначыла закладкамі ўсе цікавыя моманты і паказала мужу, муж пасмяяўся.

Фото: Иван Яриванович, TUT.BY

Але пытанне ў мяне да яе калегі:

— Анастасія Васільеўна, а не крыўдна, што Горват пра вас не напісаў?

— Не, Ніна проста больш пагаварыць любіць, — адказвае. — Я, канешне, таксама, але яна больш.

А калі на самой справе, то яны абедзве гаваркія, а яшчэ сваячкі і казерогі па задыяку. Апошняе, кажуць, працаваць не замінае: «Здараецца, і пакрычым, а то і памаўчым».

Фото: Иван Яриванович, TUT.BY

— У магазін таксама прыйшлі разам, было гэта гадоў 8−9 таму, — успамінае Ніна Аляксандраўна. — Мы з мужам жылі ў Аўцюках, там працавала бухгалтарам у сельсавеце, а калі ў Прудок перабраліся, пайшла ў дзіцячы садок. Адтуль паклікалі сюды, а я гавару: «Без Насці не хачу». А яна вось думае, звальняцца, мо.

— Дык гаспадарка ў мяне! — паказвае калега. — Сем кароў, шэсць цялят, пяць свіней.

— Дык гаспадарку кідай, — жартуе калега. — У нас у Прудку 300 чалавек, усіх ведаем, з кімсьці сябруем. На рабоце яно ж цікавей: з людзьмі пагаворыш, калі і камплімент пачуеш. Ды і цяжка з такой гаспадаркай.

— А я не магу, каб лёгка, — адказвае Анастасія Васільеўна. — Бацькоў рана пахавала, вось і стараюся, каб усё было. Летам яшчэ па грыбы ды ягады бегаю, а што? Неяк збіраю лісянкі, а ў некалькіх кроках ад мяне тры дзікія кабаны. Гляджу на іх, жудасць бярэ, думаю: «Ешце ўжо, куды ж я пабягу». Тыя паднялі галовы і толькі: хру-хру. А я са страху давай па вядры барабаніць. Аж раптам яны наўцёкі. А я што?

Фото: Иван Яриванович, TUT.BY

— Што?

— Далей па іх слядах пайшла грыбы збіраць, бо не прынята ў нас у вёсцы без справы бадзяцца.

Вось і зараз разыходзімся, пакупнікі прыйшлі.

Дзед: «Я на суседа не крыўдую, ён жа кніжку пісаў, а не праўду»

Дзед Гануша насамрэч дзед Саша. Хоць па-вясковаму проста дзед Сава. Жыве недалёка ад пісьменніка. Даведаўшыся, што ў вёсцы журналісты, збіраўся тыдзень з хаты не выходзіць, маўляў, пакуль не з’едуць. Не хацеў аніякіх інтэрв'ю, але перадумаў. Кажуць, цётка Надзя з ім перамовілася: «Пагаджайся, у гісторыю пападзеш». Дзед і пагадзіўся, а гісторыя яго пачынаецца з Савы.

Фото: Иван Яриванович, TUT.BY

— Чаму ўсе мяне так завуць? Дык я некалі на мехдвары вартаўніком працаваў. Злодзея мог нават у цемры ўбачыць. Гэта зараз відэакамеры паўсюль, а ў тыя часы, здаралася, адзін пражэктар на ўсю тэрыторыю… і той не працаваў.

— Не страшна было?

— А чаго баяцца? Злаўлю часам злодзея, пасваруся на яго, і разыходзімся. А з некоторымі, то і яшчэ сустрэнемся.

Чаму ў кніжцы чалавека крыху падобнага да яго завуць Гануша, дакладна не ведае: «У маёй жонкі сястра Ганна была, па-свойску Гануша. Але яна памерла. Мо з-за яе».

Дзеду 79 гадоў, амаль усё жыццё працаваў у гаспадарцы і пражыў з жонкай Наталляй. Бабуля, кажа, у яго несварлівая, не тое, што ў творы.

— Ну, а выпіць крыху любіце?

— А хто ж не любіць? — смяецца дзед. — Так і дзень весялей праходзіць.

Фото: Иван Яриванович, TUT.BY

«Радзіва» дзед не чытаў, але ведае, пішуць там, быццам ён грошы ў пісьменніка пазычаў. Дык калі і пазычаў, дадае, даўно аддаў.

— Але на суседа я не крыўдую, ён жа кніжку пісаў, а не праўду, — усміхаецца дзед Саша.

Дзядзька: «Чытаю, трубы няма, ну, думаю, зараз напіша, дрэнны ў бацькі сябар»

Дзядзька Андрэй, той самы аўцюк з асбеставай трубой, і сапраўды Андрэй Верабей. Сябра Івана Уладзіміравіча — бацькі пісьменніка. У Прудок пераехаў з суседніх Аўцюкоў, не хавае: следам за прыгажуняй-жонкай. Алена Мікалаеўна мясцовая.

Фото: Иван Яриванович, TUT.BY

— Тут, — расказвае пра Прудок, — моцная гаспадарка, а значыць, больш перспектыў. Вось людзі і падцягваюцца. Нават калі Чарнобыль бахнуў, мы адсюль не з’ехалі, не хацелі бацькоў адных пакідаць. А зараз тым больш да гэтага месца прыраслі.

Але аўцюкоўская абавязковасць у дзядзькі засталася. Паабяцаў, буду на інтэрв'ю ў сем вечара, і вось: 19.00 і ён тут.

— У чым сакрэт аўцюкоўцаў? — пытаю.

— Сакрэт у кожнага чалавека павінен быць адзін, — тлумачыць. — Калі ты падмеўся камусьці штосьці паабяцаць, то спачатку вызначы: зможаш гэта зрабіць ці не. Такое ў мяне правіла.

З Іванам Уладзіміравічам ён пазнаёміўся яшчэ ў 1986 годзе. Калі ў двух словах: была ў дзядзькі невялічкая праблема… з міліцыяй. Думаў-гадаў, што рабіць, аж нехта падказаў: «Што ты перажываеш, у цябе ж у возеры палкоўнік сядзіць».

— Не, тады, здаецца, ён быў яшчэ маёр. Помню, калі Уладзіміравіч прыязджаў да бацькоў, любіў на рыбалку хадзіць, — успамінае суразмоўца. — Карацей, ён мне дапамог, так і пасябравалі.

Але знайсці пра сябе ў кніжцы не чакаў. Спачатку думаў, тут гісторыя Прудка, ажно памыліўся. А потым дайшоў да гісторыі пра сябе. Яна ў кніжцы, дарэчы, рэальная.

— Чытаю, час ідзе, трубы няма, ну, думаю, зараз напіша, дрэнны ў бацькі сябар. Хоць у душы ведаю: я трубу тады прынёс, значыць, не павінна быць лухты напісана. Але ж гэта мастацкі тэкст, тут магчымы круты паварот. Карацей, пакуль спрачаўся з сабой, да кропкі дайшоў. А труба тая, дарэчы, да гэтага часу стаіць.

Фото: Иван Яриванович, TUT.BY

«Радзіва» дзядзька чытаў ужо два разы — і ўсё роўна, кажа, цікава. Але здзіўляе: калі б Іван гэтую кніжку пабачыў, вушы б сыну накруціў.

— Чаму?

— За дрэнныя словы. Дзе вы бачылі, каб у Талстога такое ў кніжцы было, ці ў Пушкіна. Пісьменніку ўнутры, мо, і хочацца нешта гэткае ўставіць, але ж павінна спрацоўваць самацэнзура. Але я з Андрусём пра гэта яшчэ сур’ёзна пагавару.

Чуеце, Андрусік Іванавіч, рыхтуйцеся да сур’ёзнай размовы, бо, як у Прудку кажуць, аўцюк сказаў — аўцюк зробіць.

Паштарка: «Ён штораз мне тыя памідоры і каву прапаноўваў»

— Я яму кажу, я ж не хацела, нашто ты пра мяне напісаў? А ён ідзе следам: скажыце вашу фамілію, я вам кніжку падпішу, — гэта успамінае Марыя Лышчанка, паштарка. Так яна даведалася, што ў твор патрапіла.

У Прудку Марыя Мікалаеўна чалавек вядомы, бо развозіць пенсіі і карэспандэнцыю ўжо 25 гадоў і нават жыве ля пошты. Пра сябе, канешне ж, чытала, было гэта так:

Фото: Иван Яриванович, TUT.BY

— Адразу, як «Радзіва» выйшла, Андрусь стосамі прыносіў яго на пошту, людзям адпраўляў, — расказвае жанчына. — Пакуль фасавалі і пагарталі. Дзеўкі смяяліся: во як газеты добра развозіла, што ў кніжцы аказалася.

Пра сябе Марыя Мікалаеўна гаворыць сціпла: муж аўцюк, дзве дачкі, тры ўнукі. Вясковыя ж кажуць крыху па-іншаму, маўляў, чалавек яна рознабаковы: «З ёй можна і пра медыцыну, і пра космас паразмаўляць».

— Паштальёна на вёсцы заўсёды чакаюць, асабліва з пенсіяй, — усміхаецца Марыя Мікалаеўна. — Бывае, і гарбаты папіць прапануюць, але я адмаўляюся. Інакш не паспею ўчасна ўсё разнесці. А ў Прудку ўжо шмат старых, іх падводзіць нельга, да іх і так хваробы часта чапляюцца. Здаралася, прынясу грошы, а чалавек не выходзіць, пагрукаю ў шыбу — маўчыць. Зазірну, а ён без прытомнасці. Давай хутчэй на ФАП званіць.

А пасля работы Марыю Мікалаеўну можна знайсці ў гародзе. Не можа яна без сваёй зямлі і бульбы. А нядаўна ў вёсцы сталі добра расці кавуны, а ў некаторых яшчэ і памідоры.

— Ведаеце, колькі іх у мінулым годзе было ў Андруся?! Ён штораз мне тыя памідоры з кабачкамі прапаноўваў. Але я адмаўлялася, са сваімі думала, што рабіць.

— А як з Андрусём пазнаёміліся?

— Я ж яшчэ яго бабе пенсію насіла, і бацьку яго добра ведала. А потым, помню, шмат гадоў іх хата пуставала, аж раптам на яе карэспандэнцыя прыйшла, пытаю ў начальніцы: «А хто там пражывае?» Аказалася, нейкі хлопец з горада прыехаў. Прыйшла, пытаю, ты чаго сюды вярнуўся? «Мне тут харашо і спакойна, і паветра многа», — адказвае. А зарабляць як плануеш? Пісаць, кажа, буду. Ну і няхай піша, пісем яму шмат з усяго свету ідзе. Здараецца, прыду, а ён зачыніцца ў хаце, працуе, я тады ў шыбу пагрукаю: «Андруша, здрасця». А зімой ён мне дарожку да свайго дома расчышчае, каб прасцей было ісці. Так і гаруем.

P.S.

Канец.
Каза пакуль не нарадзіла.

Фото: Иван Яриванович, TUT.BY