1. Мингорсуд оставил в силе приговор Катерине Борисевич по делу о «ноль промилле» — 19 мая она должна выйти на свободу
  2. Белорусы жалуются на задержку пенсий и пособий. В Минтруда пояснили, в чем дело
  3. МИД о возобновлении санкций: Беларусь предпримет все усилия, чтобы защититься от деструктивных мер США
  4. «Гиря для важных государственных компаний». США возобновили санкции — каким будет эффект
  5. Их фура — их дом на колесах: как работает семья дальнобойщиков из Пинска, где жена — королева красоты
  6. «После первой операции Максим все время плакал». История Татьяны и ее сына, которому удлиняют ноги
  7. Водители никак не хотели уступить друг другу и устроили две аварии. Видео дорожного конфликта
  8. «Глубоко разочарован ее действиями». Глава федерации баскетбола прошелся по Снытиной
  9. Биолог рассказал, как сделать рассаду крепкой. Нужно выполнить всего пять простых пунктов
  10. Суд над участниками канала «Армия с народом» и волонтером Тихановской: одного из обвиняемых удалили с процесса
  11. «Это касается каждого». Врач — о симптомах и профилактике остеохондроза
  12. Для въехавшего в колонну силовиков водителя BMW прокурор запросил 12 лет колонии
  13. Сколько получает, где хранит и как тратит. Как работает Фонд соцзащиты, из которого платят пенсии
  14. В Беларуси запретили продажу популярного печенья, которое было во многих магазинах. Что с ним не так
  15. Рабочая неделя будет теплой, зато на выходных выпадет снег
  16. Врач-инфекционист рассказал, чем отличается третья волна коронавируса и когда ждать пик заболеваемости
  17. С 20 апреля снова дорожает автомобильное топливо
  18. В Минске появится еще одна служба каршеринга. И вот кто это будет
  19. США возобновляют санкции против «Белнефтехима» и еще 8 белорусских госпредприятий
  20. Тест не для слабонервных. Какой герой «Игры престолов» так умер?
  21. «Вы не понимаете, что у вас свобода». Семеро немцев хотят перебраться в Беларусь: тут нет локдауна
  22. Многодетная семья всего за год переехала из «двушки» в свой дом. Вот их история и все расчеты
  23. Как власть услышала народ — и решила отомстить, суетливо и неразборчиво
  24. Как сейчас выглядит ТРЦ Minsk City Mall, который строится в районе вокзала
  25. Магазины «Домашний» приказали долго жить
  26. От жены водителя Чижа до авторитета. Среди кредиторов «Трайпла» нашлись интересные персоны
  27. Перестал выходить на связь бывший следователь СК Евгений Юшкевич. Он в СИЗО КГБ
  28. В Совбезе говорят о десятках военных учений у границ Беларуси. Разбираемся, в чем дело
  29. Названы имена 14 бойцов, освобождавших Беларусь. Проверьте, нет ли среди них ваших родственников
  30. «Он не тот человек, который привык жаловаться». Девушка Эдуарда Бабарико — о его 10 месяцах в СИЗО


/

Министерство образования сейчас переписывает школьную программу по белорусской литературе. Оптимисты надеются, что в учебники как минимум вернутся «Тутэйшыя» Янки Купалы, которых оттуда убрали в 2011-м. Как максимум — в курс добавят переводы Светланы Алексиевич, романы Владимира Орлова и больше Василя Быкова. Пока чиновники думают, TUT.BY спросил у экспертов и писателей, что они сегодня рекомендуют читать детям.

Выдавецтва «Папуры» — партнёр сумеснага праекта з TUT.BY пра беларускую лiтаратуру.

За 20 год працы выдавецтва выпусцiла ў свет больш за дзве тысячы кнiг рознай тэматыкi. За час свайго iснавання «Папуры» можа ганарыцца супрацоўнiцтвам з такiмi знакамiтымi выдавецкiмi дамамi, як Simon & Schuster, Harper Collins, Penguin Books, Random House, Rodale, Hay House i iншымi.

Мiсiя «Папуры» — выдаваць карысныя для людзей кнiгi, якiя дапамагаюць вучыцца, удасканальвацца, развiвацца, быць паспяховымi, здаровымi, шчаслiвымi.

Серыя «Мая Беларуская Кнiга» — адзiн з апошнiх i выбiтных зборнiкаȳ выдавецтва. Яна ахоплівае адну з лепшых частак беларускай класікі, пачынаючы ад старажытных легенд, народных казак, твораў класікаў (як хрэстаматыйных, так і незаслужана забытых) і заканчваючы працамі сучасных пісьменнікаў.

Барыс Пятровіч (Сачанка), старшыня Саюза беларускіх пісьменнікаў: «Крытэрый адбору павінен быць адзін — добрая літаратура, а не погляды аўтара»

— Мне здаецца, што трэба ўвогуле змяніць падыход да беларускай літаратуры. І, магчыма, у школе трэба пачынаць яе вывучэнне з твораў нашых класікаў 20 стагоддзя. А тое, што было раней, можна перанесці ўжо ў студэнцкі курс гісторыі айчыннай літаратуры.

Колькі можна пачынаць вывучэнне літаратуры з верша «Я мужык, дурны мужык»? Беларусь ужо даўно не мужыцкая нацыя. І мова сёння больш жыве не ў вёсках, а ў вялікіх гарадах. І менавіта адтуль цяпер можа пайсці адраджэнне беларускай мовы. І на гэта трэба арыентавацца. Гораду патрэбная іншая літаратура: патрыятычная, якая паказвае, якой ёсць Беларусь, выклікае любоў да Радзімы.

І трэба складаць праграму з прафесійных аўтараў. Нічога не маю супраць пачынальнікаў. І паважаю іх. Але…

Пачынаць трэба з Купалы, Коласа, Багдановіча, Цёткі. Трэба адабраць з іх творчасці лепшае і па тых тэмах і праблемах, якія актуальныя і сёння. Можа, хопіць ужо вучыць вершы пра саху ды лапці.

Барыс Пятровіч (Сачанка), старшыня Саюза беларускіх пісьменнікаў. Фота: Аляксандр Ждановіч, budzma.by
Барыс Пятровіч (Сачанка), старшыня Саюза беларускіх пісьменнікаў. Фота: Аляксандр Ждановіч, budzma.by

Я б нікога не выкідваў з праграмы. У тым ліку і пісьменнікаў, якія пісалі пра савецкія часы: Кузьму Чорнага, Кандрата Крапіву, Пятруся Броўку, Аркадзя Куляшова ды іншых. Гэтыя аўтары часам вызываюць спрэчкі. Але ў іх ёсць цудоўныя творы, проста трэба апісваць кантэкст, у якім яны былі напісаныя.

Пагадзіцеся, у нас не так шмат класікаў, каб мы маглі сабе дазволіць выкрэсліць кагосьці з праграмы толькі за тое, што яны жылі ў пэўны гістарычны час.

Што тычыцца сучаснай літаратуры, то тут я бы звярнуў увагу на аўтараў, якія пачыналі творчасць у 60-я гады мінулага стагоддзя. Многія з тых аўтараў і зараз жывыя. Але многіх з іх не ўключаюць у школьныя падручнікі толькі за тое, што яны не ў тым саюзе пісьменнікаў.

Некаторых нават раней вывучалі, а потым прыбралі па нейкіх палітычных матывах. Тут можна згадаць і Уладзіміра Арлова, і Уладзіміра Някляева, і Юрыя Станкевіча.

Але крытэрый адбору павінен быць адзін — добрая літаратура. А не тое, якіх поглядаў прытрымліваецца аўтар. Ды і ў кожнага ў творчасці ёсць нейтральныя творы, у якіх няма ніякай палітыкі.

У нас ёсць цудоўныя аўтары, якімі трэба ганарыцца. Іх творчасць нічым не горшая за літаратуры суседніх краін. У каго з іх ёсць Караткевіч, Быкаў, Алексіевіч, Барадулін, Разанаў? Яны сёння вядомыя ва ўсім свеце. Мы маем вялікую літаратуру, і школьнікі павінны пра яе ведаць.

Николай Чергинец, председатель Союза писателей Беларуси: «Убирать из учебников „Тутэйшых“ Янки Купалы было ошибкой»

— Мы никогда не ставили вопрос, чтобы кого-то совсем убрать из программы. Просто было время, когда какие-то авторы были приближены к составлению курса и сами себя поставляли. Мы потом их присутствие подсократили, чтобы дать больше возможности другим современным писателям. Например, тот же Сергей Законников забивал много места. Но это не та фигура в литературном мире, чтобы давать ей больше места, чем народным поэтам.

А вот убирать из учебников «Тутэйшых» Янки Купалы было ошибкой. Но наш союз к этому отношения не имел. Это уже вопросы к Министерству образования.

И Светлану Алексиевич, конечно, нужно изучать. Все-таки «Нобелевку» получила…

Я считаю, что чиновники должны читать книги, а не судить по писателю по его отношению к власти. Судить нужно по произведениям. Нам сейчас нужно воспитывать школьников так, чтобы они интересовались литературой и учились сравнивать и анализировать информацию из разных источников.

Николай Чергинец, председатель Союза писателей Беларуси. Фото: Евгений Ерчак, TUT.BY

Упущено какое-то время. У нас в литературе сегодня такие ребята интересные. И пишут хорошо — дети бы их с удовольствием читали. Я бы не советовал отказываться от авторов из другого союза. Кто толково пишет и не влезает в провокации, почему бы его не включать в программу? Как бы там ни было, их произведения — тоже достояние нашего государства.

Меня настораживает то, что мы не успеваем за временем. Вот отмечали мы годовщину Победы. И никому в голову не пришла идея внести хотя бы временные коррективы в программу, чтобы дать большее представление школьникам о тех событиях из уст советских писателей-фронтовиков.

Сегодня появляется много молодых и интересных писателей. И нужно смелее предлагать школьникам произведения молодых авторов. Программу для младших классов можно осовременить. Например, Дмитрий Савчик сегодня пишет фантастические сказки. Это сейчас очень популярно в Европе. Хорошие бытовые сказки есть у Геннадия Авласенко, стихотворные — у Натальи Игнатенко. А вот Владимира Липского, наоборот, можно и подсократить.

Я исхожу из того, что, когда из года в год одни и те же произведения даются в списке литературы, то есть смысл их менять. Чтобы палитра информации по писателю была больше.

Алег Трусаў, старшыня Таварыства беларускай мовы: «Калі ты не ведаеш гісторыі, то ніколі не зразумееш Купалу ці Коласа»

— Праграма па беларускай літаратуры кепская. Яна адстае ад жыцця і патрабуе перагляду з улікам грамадскай думкі: бацькоў, настаўнікаў, літаратараў, навукоўцаў…

Змянілася эпоха, і актуальнасць некаторых аўтараў ужо мінула. Таму колькасць твораў савецкіх пісьменнікаў трэба скараціць. Бо тое, што яны пісалі ў тыя часы, даўно не нясе таго сэнсу, які быў укладзены.

Напрыклад, Івана Шамякіна трэба скараціць. Я б пакінуў «Атланты і карыятыды». Гэта адна з лепшых яго работ. «Гандлярка і паэт» — цудоўная рэч. А вось знакамітае «Сэрца на далоні» можна ўжо перавесці ў раздзел дадатковай літаратуры.

Замест гэтага неабходна больш вывучаць творчасць сучасных пісьменнікаў. На маю думку, у праграме абавязкова павінны быць Уладзімір Арлоў, Вольга Іпатава, Уладзімір Някляеў… Незалежна ад таго, любяць іх ўлады ці не. Роля Генадзя Бураўкіна ў сучаснай літаратуры павінна быць значна большай. І тое самае з Барадуліным.

Фото: Александр Васюкович, TUT.BY
Алег Трусаў, старшыня Таварыства беларускай мовы. Фота: Аляксандр Васюковіч, TUT.BY

У курс трэба ўставіць і ўсе творы Святланы Алексіевіч, якія перакладзены на мову. Яе быццам бы хочуць уключыць у раздзел рускай літаратуры. Гэта абсурд, бо яна да яе не мае ніякага дачынення. І не мае значэння, што яна пісала па-руску.

Нашы польскамоўныя пісьменнікі таксама павінны вывучацца па перакладах. Бо гэта нашы людзі: і Юзэф Крашэўскі, і Адам Міцкевіч. Бо калі нашы дзеці не чыталі Міцкевіча, то гэта злачынства.

Што тычыцца класікаў, то ў кожнага дастаткова па тры-пяць твораў, якія да сёння не згубілі сваёй актуальнасці. У нас вельмі багатая літаратура. А ў праграме атрымліваецца так, что што мы кагосьці ўстаўляем дваццаць разоў, а іншым не даём месца зусім.

У Караткевіча абавязкова трэба чытаць «Зямлю пад белымі крыламі» і «Каласы пад сярпом тваім». Гэтага будзе дастаткова.

Некаторыя прахадныя творы Янкі Купалы і Якуба Коласа трэба перанесці ў спіс дадатковай літаратуры. А тых жа «Тутэйшых», якіх выкінулі з праграмы пяць гадоў таму, вярнуць зноў.

Тое ж і з Васілём Быкавым. У праграме павінна быць яго ўнікальная аповесць «Знак бяды». Там і калектывізацыя, і вайна, і праблемы сучаснасці. Усё гэта вельмі важна разумець і для сучасных беларусаў. З ваенных яго твораў я б параіў чытаць «Сотнікава».

Трэба рабіць акцэнт на тых творах, якія будуць карысныя яшчэ і для вывучэння гісторыі Беларусі. Сінхранізіраваць праграму нескладана. Будзе так, што калі дзеці вывучаюць сталінскія рэпрэсіі на адным з курсаў, то па літаратуры яны чытаюць «У капцюрох ГПУ» Францішка Аляхновіча. Тады будзе вельмі моцны эфект.

Бо калі ты не ведаеш гісторыі, то ніколі не зразумееш Купалу ці Коласа. Я, калі ў восьмым класе чытаў «Новую зямлю», не зразумеў, чаму той дзядзька ў Вільню пёрся, а не ў Мінск ці Маскву.

Беларуская літаратура павінна паказваць нашу ментальнасць і выхоўваць патрыятызм, каб людзі ўсведамлялі сябе часткай адзінай нацыі. А вось такі прадмет, як руская літаратура, трэба ўвогуле прыбраць. Бо гэта атавізм савецкіх часоў. Яе трэба вывучаць у кантэксце сусветнай літаратуры, дзе школьнікі будуць праходзіць вядомых літаратараў з розных краін.

Георгий Марчук, секретарь Союза писателей Беларуси: «Адам Мицкевич не наш»

— Школьная программа — тонкая вещь. Нужно, чтобы произведения, во-первых, были короткими, во-вторых, несли воспитательную функцию, в-третьих, были занимательными.

Слишком мало современных писателей, хотя за последние 20 лет у нас появилось очень много достойных произведений. И в детской литературе — особенно. Белорусская литература сегодня одна из лучших в Европе по баснописцам, например.

Хотя что-то я не могу рекомендовать. Тот же Владимир Орлов. Одно произведение для внеклассного чтения в программе есть. Не все его романы подходят для школьников. Возьмем тот же «Визит императора». Там одна порнография. То же самое и у Адама Глобуса. Мы это не можем давать детям.

Вот «Молитва» Буравкина включена в программу. Но она там не нужна. Стихотворение было написано для гимна БНФ. Раньше оно, может, и было актуально, но сейчас устарело. Нужно убирать. Достаточно оставить несколько его произведений для старшеклассников.

Георгий Марчук, писатель. Фото: "Літаратура і мастацтва"
Георгий Марчук, писатель. Фото: «Літаратура і мастацтва»

Что касается классиков, то нужно тоже пересматривать программу. Владимир Короткевич попадается в разных классах 16 раз за всю школу. Может, это и перебор. Его больше, чем Купалы и Коласа вместе взятых. И здесь нужно просто выбрать лучшее. Возьмем «Леаніды» или «Каласы пад сярпом тваім». Дети не осилят этот большой тягомотный роман. Оставьте «Дзікае паляванне караля Стаха», и хватит.

Еще нужно изменить подход к изучению темы войны. У нас сейчас упор сделан только на Великую Отечественную. Я бы добавил в программу и произведения современных авторов про боевые действия в Афганистане. Это требование времени.

Я категорически против всей переводной или европейской литературы. Для нее можно ввести отдельный курс — хотя бы для ознакомления один урок в неделю. А то забирают часы у детей.

Светлана Алексиевич сегодня на слуху. Но она русскоязычная писательница, мы не можем ее возвращать в программу по белорусской литературе. Она же вообще говорила как-то, что не признает «мову». И Адам Мицкевич тоже не наш. Ну и что, что родился на Брестчине. Он же национальный польский поэт.

Нужно выбрать саму тенденцию преподавания. До каких пор мы будем говорить, что мы униженные и оскорбленные и недостойная нация, которая постоянно сама себя угнетает?! У меня есть соседка-школьница. Так она у меня спрашивает: «Дядя Жора, что мы постоянно про смерти читаем по этой белорусской литературе?».

-40%
-17%
-23%
-15%
-20%
-20%
-28%
-30%
-30%
-10%
0073079