Подпишитесь на нашу ежедневную рассылку с новыми материалами

Общество


У чацьвер агульны сход Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі практычна аднагалосна прыняў новы статут гэтай арганізацыі. На наступным тыдні ён мусіць быць зацьверджаны Аляксандрам Лукашэнкам. Новы статут замацаваў зьмяненьні, якія раней Лукашэнка ўвеў сваімі дэкрэтамі. Акадэмія атрымала дадатковыя функцыі, а яе кіраўніцтва цяпер не абіраецца, але прызначаецца кіраўніком дзяржавы. Якім чынам гэтыя зьмены могуць адбіцца на беларускай навуцы?

Новы статут Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі юрыдычна замацоўвае зьмяненьні ў яе структуры функцыях, якія Аляксандар Лукашэнка ўвёў сваімі дэкрэтамі летась і сёлета. Арганізацыя атрымала шэраг новых паўнамоцтваў. Гаворыць віцэ-прэзыдэнт Акадэміі навук Юры Плескачэўскі.

(Плескачэўскі: ) "Гэта ўнясеньне прапановаў па фінансаваньні навуковай, а таксама інавацыйнай дзейнасьці. Упершыню на Акадэмію адназначна ўскладзена забесьпячэньне інфарматызацыі ды навукова-тэхнічнай інфармацыі. Адпаведныя структуры ствараюцца ці перадаюцца ў Нацыянальную акадэмію навук. Упершыню атрыманае права кантролю за эфэктыўным выкарыстаньнем фінансавых сродкаў, якія выдзяляюцца на фундамэнтальныя і прыкладныя навуковыя распрацоўкі. І, вельмі важная функцыя, – правядзеньне навукова тэхнічнай экспэртызы ў пытаньнях набыцьця за мяжой тэхналёгіяў і дарагога абсталяваньня. Цяпер такія закупкі за мяжой могуць праводзіцца толькі на падмурку экспэртызы ў Акадэміі навук".

Асноўная крытыка зьмяненьняў у Акадэміі навук была выкліканая тым, што цяпер яе кіраўніцтва не абіраецца, але прызначаецца. Вось што кажа акадэмік Радзім Гарэцкі, ганаровы дырэктар інстытута геалягічных навук і загадчык лябараторыя геатэктонікі, які адзіны галасаваў супраць новага статуту.

(Гарэцкі: ) "Вэртыкаль" гэткая зроблена – як у краіне, гэтак і ў нас у навуцы. Прэзыдэнт прызначае і дырэктараў, і гэтак далей, прычым на кантрактнай аснове. Ня выбарчыя гэтыя кандыдатуры дырэктараў – яны прызначаюцца згары. Мне гэта здаецца недэмакратычным і вельмі няўдалым для нашай акадэмічнай навукі".

Вось што на гэта кажа віцэ-прэзыдэнт Акадэміі навук Юры Плескачэўскі:

(Плескачэўскі: ) "Акадэмія навук – гэта дзяржаўная навуковая арганізацыя. Яна фінансуецца зь дзяржаўнага бюджэту. І ў адпаведнасьці з гэтым кіраўнік дзяржавы мае права ўзяць на сябе функцыю прызначэньня прэзыдэнта, віцэ-прэзыдэнтаў і ўсяго складу прэзыдыюму Нацыянальнай Акадэміі навук".

Вядучы навуковы супрацоўнік інстытута літаратуры Іван Саверчанка кажа, што на сёньня "вэртыкальная" структура Акадэміі навук – гэта хутчэй пазытыўная зьява, бо дазваляе правесьці неабходныя рэформы.

(Саверчанка: ) "Апэратыўна вырашаецца мноства арганізацыйных пытаньняў. У гэтым ёсьць і свае плюсы і свае мінусы. Тут ужо ўсё залежыць ад таго, як гэтымі шырокімі паўнамоцтвамі скарыстаецца новае кіраўніцтва – ці яно скарыстаецца імі дзеля пазытыўных зьменаў, ці наадварот, для замацаваньня пэрсанальнай улады, захапленьня гэтымі паўнамоцтвамі. Першы год засьведчыў, што новае кіраўніцтва здатнае пайсьці шляхам паступовай трансфармацыі ў пазытыўным накірунку".

Спадар Саверчанка лічыць, што новае кіраўніцтва акадэміі дэманструе жаданьне будаваць незалежную беларускую навуку. Ён кажа, што пасьля прыняцьця новага статуту можна будзе пераканацца, наколькі сур’ёзныя гэтыя намеры.

(Саверчанка: ) "Менавіта цяпер, пасьля прыняцьця статуту, наступіў момант ісьціны – альбо адбудзецца рэзкі ўздым Акадэміі, альбо яе дэградацыя і заняпад".

Аляксей Знаткевіч, Менск
0058648