172 дня за решеткой. Катерина Борисевич
Коронавирус: свежие цифры
  1. Будет учтено «все происходящее в стране»: представитель ЕС рассказал, когда ждать четвертый пакет санкций
  2. Пяць палацаў, якія можна купіць у Беларусі (ёсць і за нуль рублёў)
  3. Минздрав озвучил свежую статистику по коронавирусу в стране
  4. «Мама горевала, что не дождалась Ивана». Спустя 80 лет семья узнала о судьбе брата, пропавшего в 1941-м
  5. Эндокринолог — о том, почему сахарным диабетом болеет все больше людей
  6. Уборка, поминальная трапеза и цветы. Радуница на маленьких кладбищах Минска
  7. «Спасите семью от развода». Подборка самых необычных объявлений о продаже авто
  8. «Пленные взбунтовались — врача похоронили с оркестром». История и артефакты из лагеря в Масюковщине
  9. «Заходишь в город, а там стоит плач и кругом сотни гробов». История 95-летнего ветерана ВОВ
  10. Какую из вакцин от ковида, которыми прививают в Беларуси, одобрил ВОЗ? Главное о здоровье за неделю
  11. Остаться одному после 67 лет брака. Поговорили с героем, чья история любви год назад восхитила читателей
  12. «Общество заточено на «откаты». Откровенный разговор с архитектором о строительстве частных домов
  13. Очереди в пункт вакцинации «Экспобела» были такие длинные, что ввели предварительную регистрацию
  14. «Баявая сяброўка». Як украінка набыла танк, вызваляла на ім Беларусь ад фашыстаў і помсціла за мужа
  15. Один из лидеров минского «Динамо» покинул команду
  16. Декрет «о коллективном президенте». Объясняем, о чем он — коротко
  17. Как приготовить рассыпчатый рис? Шеф-повар делится своими секретами
  18. Автозадачка на выходные. Загадка про легендарный автомобиль эпохи 70-х
  19. Парень, который выжил. История 23-летнего Антона, который после ДТП 43 дня провел в коме и выкарабкался
  20. В Беларуси не хватает почти 84 тысяч работников. Какие кадры в дефиците
  21. «Всех разобрали, а я стою. Ну, думаю, теперь точно расстреляют». История остарбайтера Анны, которая потеряла в войну всех
  22. Эксперт поделился секретами, как легко и эффективно можно почистить газовую плиту
  23. Стрельба в школе в Казани: погибли 9 человек
  24. Сколько стоит новый кроссовер в Беларуси и у ближайших соседей. Сравнили цены — и вот результат
  25. В Будславе горел знаменитый костел, повреждена часть крыши
  26. «Восстановление костела — вызов для всех белорусов». Как Будслав пережил пожар в своей главной святыне
  27. Арина Соболенко поднялась на рекордное четвертое место в рейтинге WTA
  28. В Индии люди, переболевшие COVID-19, начали заражаться редким «черным грибком»
  29. Лаевский: Максиму Знаку предъявили окончательное обвинение. Его дело скоро передадут в суд
  30. Население Китая уже почти не растет, его вот-вот обгонит Индия


Тэкст і фота: Алесь Дубовік

На поўначы Гродзенскай вобласці знаходзяцца такія маляўнічыя мясціны ў складзе трох раёнаў – Смаргонскага, Ашмянскага і Астравецкага, ад наведвання якіх пачынаеш ганарыцца за сваю краіну. Аказваецца, і ў нас ёсць помнікі гісторыі і культуры, не менш прывабныя за заходнееўрапейскія. А гарады – дзякуючы мясцовым уладам, падобны на кветкі. Камяніцы ззяюць новымі фарбамі, падстрыжаны газоны і высаджаны кветкі, чыста і светла на вуліцах.

Мястэчка Смаргонь вядома з ХVI ст., з’яўлялася рэзідэнцыяў князёў Зяновічаў. У 1503 годзе Юры Зяновіч выдаткаваў сродкі на будаўніцтва парафіяльнага касцёла з плябанню і зямельным надзелам. У выглядзе невялікай драўлянай капліцы ён праіснаваў да 1866 года, калі згарэў і больш не аднаўляўся. З другім прадстаўніком роду Зяновічаў звязваюць будаўніцтва ў 1555 годзе кальвінскага збора. Другой святыні пашанцавала больш і цяпер там размяшчаецца касцёл св. Міхаіла Арханёла. Дарэчы, пад самім храмам знаходзіцца радавы склеп сям’і Зяновічаў.

Касцёл св. Міхаіла Арханёла (былы Кальвінскі збор) 1553-1555 гг.

Касцёл св. Міхаіла Арханёла

У 1590 годзе Мікалай Багуслаў (Крыштоф) Зяновіч заснаваў у Смаргоні папяровую мануфактуру, якая вырабляла паперу для Віленскіх друкарняў. На лістах прастаўляўся вадзяны знак у выглядзе герба рода Зяновічаў – “Дэспат”.

Пры Зяновічах Смаргонь была невялікім мястэчкам, якое прымыкала к княскай рэзідэнцыі – Смаргонскаму двару. У 1628 годзе Ганна Соф’я Зяновіч выйшла замуж за Альбрэхта Уладзіслава Радзівіла і Смаргонь амаль на 170 год перайшла ва ўладанні гэтага рода. Пры Радзівілах тут у ХVII ст. заснавана школа дрэсіроўкі мядзведзяў – “Смаргонская акадэмія”. Асаблівую вядомасць яна набыла пры Каралі Станіславе Радзівіле па мянушцы “Пане Каханку”. “Акадэмія” праіснавала да канца ХVII ст., а па іншым крыніцам – да пачатку ХIХ ст.

Умацаванае паселішча, якое стала асновай Ашмян, узнікла ў пачатку ХI ст., але ў дакументах Ашмяны згадваюцца значна пазней. Незадоўга да смерці князь Гедымін (памёр у 1341 годзе) пакінуў Ашмяны малодшаму сыну Яўнуту. З 1382 года - ва ўладанні Ягайлы. Статус горада Ашмяны атрымалі дзякуючы Вітаўту пасля бітвы з татарамі ў 1399 годзе на рацэ Ворскле. У 1413 годзе горад стаў адным з самых вядомых гандлёвых цэнтраў у межах Віленскага княства. У ХVI ст. Ашмяны атрымалі Магдэбургскае права, а ў 1792 годзе згодна з прывілеем караля Станіслава Аўгуста Панітоўскага і свой герб.

Панарама Ашмян

У 1505 годзе ў Ашмянах з’явіліся манахі-францысканцы. Рэшткі мураванага касцёла, збудаванага імі ў 1822 годзе, зберагліся:

Касцёл Найсвяцейшай Панны Марыі (францысканскі), 1822 год.



Сярод помнікаў архітэктуры: дзеючыя касцёл св. Міхаіла Арханёла (1900-1910 гады) і царква Уваскрэшання Хрыстова (1875 год). У добрым стане сінагога 1912 года, захаваліся роспісы на сценах. У цэнтры горада шмат камяніц канца ХIХ - пач. ХХ стст. Будынкі карчмы і вадзянога млына канца ХIХ ст. на рацэ Ашмянка прыстасаваны пад кавярні.

Царква Ўваскрашэння Хрыстова, 1875 год

Касцёл св. Міхаіла Арханёла, 1900-1910 гады

Гістарычная забудова Ашмян (камяніцы канца ХIХ - пач. ХХ стст.)

Музей ім. Францішка Багушэвіча

Вадзяны млын канца ХIХ ст.

Упершыню Астравец згадваецца ў дакуменце, у якім уладальнік Геранёнаў Юры Гаштольд у 1468 годзе вызначыў касцёлу Найсвяцейшай Панны Марыі і Ўсіх Святых фундуш у дзве меры мёду са свайго маёнтка штогод. У 1542 годзе пасля смерці Станіслава Гаштольда Астравец перайшоў ва ўладанне да караля Жыгімонта I Старога, які перадаў яго сыну Жыгімонту II Аўгусту. 1600 год – маёнтак Аставец с прыналежнымі яму фальваркамі і вёскамі на 185 год становіцца ўласнасцю аднаго з найстарэйшых родаў Вялікага Княства Літоўскага – Корсакаў. У 1616 годзе Ян Корсак зрабіў фундушавы запіс на будаўніцтва ў Астраўцы дамініканскага кляштара і касцёла Св. Космы і Даміяна. У 1785 годзе касцёл перабудаваны ў стылі класіцызм, у такім выглядзе і захаваўся да нашых дзён.

Касцёл св. Космы і Даміяна 1785 г.

Касцёл Адшукання св. Крыжа, 1910-1911 гады

У 2008 годзе ў цэнтры Астраўца з’явіліся незвычайныя каменныя скульптуры. Паспрабуйце іх знайсці!





Але не ўсё сканцэнтравана ў саміх раённых цэнтрах. Не менш велічныя помнікі архітэктуры знаходзяцца ў навакольных вёсках. І вось толькі некаторыя з іх.

Касцёл Маці Божай Ружанцовай у Солах, 1926-1934 гады

Касцёл св. Юр’я ў Варнянах з плябаніяй (злева) і аптэкай (справа), 1767-1769 гады

Касцёл св. Тройцы ў Гервятах, 1903 год, і сад





P.S. Ахапіць усё за адзін раз немагчамы. Таму тут толькі тое, што ўдалося ўбачыць па дарозе. Дзякую, што знайшлі час прачытаць гэтыя радкі. Спадзяюся, фотаздымкі вам спадабаліся.

***
Дарагія чытачы, прымайце ўдзел у праекце "Народныя 100 дорог"! Кожнаму з вас ёсць што расказаць пра сваю малую радзіму! Толькі вы здольныя патлумачыць, чаму менавіта гэта месца - самае прыгожае і важнае для вас у нашай краіне. Дасылайце нам свае тэкставыя, фота-, аўдыё- і відэаматэрыялы на адрас media@tutby.com з пазнакай "Народныя 100 дорог"! Мы апублікуем іх і дадамо вашу гісторыю ў наш інтэрактыўны атлас Беларусі.
-5%
-50%
-40%
-40%
-25%
-5%
-50%
-57%
-20%
-20%
-20%