154 дня за решеткой. Катерина Борисевич
Коронавирус: свежие цифры
Коллапс с водой в Минске
  1. Пособие на погребение снова сократилось. В ФСЗН рассказали, сколько оно сейчас составляет
  2. «Трупный яд попал к соседям через доски в полу». История Леонида, который убирает дома после смерти
  3. Почему из-за прорыва всего одной трубы сотни тысяч минчан остались без воды? Разбираемся
  4. Дерматолог — о симптомах и опасности крапивницы
  5. Мингорисполком отказал организаторам в проведении «Чернобыльского шляха»
  6. Вводят новшества по валютному рынку. Что они означают для белорусов
  7. В Оршанском РУВД в кабинете нашли тело сотрудника милиции. СК проводит проверку
  8. СМИ выяснили, кто может быть четвертым фигурантом по «делу о госперевороте»
  9. Гинеколог — о заболевании, которое может не иметь симптомов и при этом мешать женщине родить
  10. Следственный комитет объявил в розыск Герасименю и Опейкина
  11. Путин ответил на предложение Зеленского встретиться
  12. Мингорисполком назвал две версии аварии на водопроводе в Чижовке
  13. «И линии нарисуем, и достойно ответим». В Москве прошла встреча Лукашенко и Путина
  14. Минчанка рассказала, как за неделю вырастила на балконе грибы и получилось ли на этом сэкономить
  15. «Остеопороз может привести к инвалидности». Поговорили с врачом о еще одной эпидемии 21-го века
  16. Усилить защиту силовиков, ужесточить наказание за экстремизм. Какие изменения в УК поддержали депутаты
  17. Покупатель с 50 тысячами долларов — король на рынке квартир в Минске. А королю не нужно спешить
  18. Как самому недорого создать эффектный сад без помощи ландшафтного дизайнера. Вот простые советы
  19. МИД недоумевает по поводу заявления Литвы о возможной аккредитации посла США в Беларуси
  20. Прогноз от властей: каким будет курс доллара в ближайшие три года
  21. Все умеют считать деньги — свои. А как насчет общих денег из кошелька страны? Проверим?
  22. Посмотрели, что происходит сегодня в Чижовке, где вчера случилось коммунальное ЧП
  23. В подвешенном состоянии. История многодетной семьи из Бреста, которая готовится на три года отправить папу на «химию»
  24. Поцелуй молодой пары попал на фото TUT.BY. Что с ней стало спустя три года?
  25. Самая красивая пара современной «фигурки»: выиграли ЧМ и счастливы вместе вне льда
  26. «Нельзя отворачиваться от друга, чьи глаза закрываются в последний раз». Как пережить смерть любимого питомца
  27. Провизор дает шесть простых советов, которые помогут вам сэкономить на лекарствах
  28. Внимание: синоптики предупредили о резком ухудшении погоды
  29. Убита телохранителем, погиб от рук племянника. Как глав государств убивают на посту
  30. Украина вводит спецпошлину на белорусские автобусы и грузовики


Вольга Кулінковіч,

Стрэс называюць "бічом нашага часу". І насамрэч, шалёны тэмп жыцця, нервовыя "скокі" на працы, няўпэўненасць у заўтрашнім дні, трывога за сваю сям'ю — усё гэта і шмат чаго іншага прымушае нас пастаянна знаходзіцца ў стане нервовага напружання, якое знясільвае, атручвае жыццё і... прымушае шмат есці!

Гармоны стрэсу — у чым розніца?

Так-так, калі хто не ў курсе, выраз "заядаць стрэс" зусім не азначае слабахарактарнае абжорства. Песціць сябе тлусценькім і салодзенькім нас прымушае "гармон стрэсу" пад назвай картызол — стэроідны гармон кары наднырачнікаў, павышаны ўзровень якога ў арганізме якраз з'яўляецца адказам на стрэсагенныя ўмовы нашага існавання. Адразу растлумачым, у чым яго адрозненне ад "субрата" — таксама гармону наднырачнікаў, узровень якога таксама падымаецца ў адказ на стрэс, а менавіта — адрэналіну. Адрозненне ў якасці самога стрэсу. Высокая доза адрэналіну выкідваецца ў кроў пры кароткім, імгненным стрэсе: напрыклад, падчас здачы іспытаў, пры экстрэмальным спуску з гары на сноўбордзе і да т.п. Людзі, жыццё якіх насычанае такімі вось раптоўнымі і кароткімі стрэсамі, менавіта дзякуючы адрэналіну застаюцца стройнымі — бо гэты гармон спальвае за раз сотні калорый. Зусім іншая справа стрэс пастаянны — знясільвальны і нудны. Менавіта ён прымушае наднырачнікі павышаць выпрацоўку картызолу. Што ж у гэтым выпадку адбываецца з чалавекам?

- Парушаецца клетачны метабалізм — бялкі пачынаюць трансфармавацца ў вугляводы.

- Змяншаецца мышачная тканка і акумулюецца т. зв. белы — надзвычай энергаёмісты і самы небяспечны для чалавека — тлушч.

- Стымулюецца апетыт.

- Павышаецца колькасць глюкозы, трыгліцэрыдаў і халестэрыну ў крыві.

- Павышаецца артэрыяльны ціск.

Чаму стымулюецца апетыт і збіраецца тлушч?

Назапашванне энергіі ў выглядзе тлушчу, магчыма, абумоўлена нашай генетыкай: мільён гадоў таму, першабытны чалавек, які знаходзіўся ў сваім першабытным стрэсе (прамая пагроза жыццю, неабходнасць барацьбы за выжыванне), усе свае намаганні накіроўваў на насычэнне. Гэта было ўмовай захавання жыцця. Сёння нам, безумоўна, не пагражаюць дзікія звяры, і стрэс наш абумоўлены зусім іншымі фактарамі. Але вось "назапасіць сіл" вакол таліі нам, выходзіць, па-ранейшаму трэба.

Паўторым, што картызол у норме — неабходны для жыццядзейнасці гармон, які ўдзельнічае і ў вугляводным абмене, і ў сардэчна-сасудзістай дзейнасці, і ў акумуляцыі іншых гармонаў; ён адказвае за дастаўку ў кроў глюкозы, здымае запаленчыя працэсы і г.д. Але ён, як і кожны іншы гармон, павінен выпрацоўвацца строга ў межах сваёй нормы. Калі ўзровень любога гармону павышаны або паніжаны, гэта пагражае чалавеку парушэннямі важных фізіялагічных працэсаў. Так, аматараў экстрыму "дзеля адрэналінчыку" ў далейшым чакаюць розныя малапрыемныя сюрпрызы: напрыклад, гіпертанія, паколькі гэты гармон выклікае спазм сасудаў.

Але што ж нам рабіць са сваімі бясконцымі перакусамі, на якія нас як быццам хтосьці запраграмаваў? І калі гэта звязана з пастаянным стрэсам і павышаным картызолам, ці можна неяк выратавацца?

Вызначце прычыну

Кожны чалавек, які рэгулярна пераядае, вядома ж, разумее, што з ім адбываецца нешта не тое. Што пяты перакус з печывам за працоўны дзень і пастаянная дабаўка на вячэру — рэчы ненатуральныя. Вось тут вельмі важна вызначыць — чаму вы ясце так шмат? Можа, у офісе або прама насупраць вас стаіць агульная шафка, вабячы здобнымі пахамі? А можа, мама калісьці вучыла вас, што нічога нельга пакідаць на талерцы, і таму вы ахвотна пад'ядаеце да канца і сваю, і дзіцячую порцыю (і гэта — пасля сытнага абеду)? Можа, вы такім спосабам хочаце папоўніць тую радасць, якой вам нестае ў пару шэрых "дзён сурка"? Задайце сабе пытанне і сумленна самі на яго адкажыце. Кожны з нас ведае, чаму ён шмат есць. І калі вы ўжо шмат гадоў знаходзіцеся ў стане стрэсу, вы, вядома ж, таксама пра гэта ведаеце. Дрэнны настрой, высокі ўзровень трывогі, бяссонніца, апатыя — гэта ўсё знаёма вам, ці не так? Але вось пра сувязь лішняй вагі і гэтых сімптомаў вы маглі не ведаць. А цяпер ведаеце, і таму першае, што вы павінны зрабіць, — гэта не толькі паспрабаваць змяніць стыль харчавання, але і пераадолець стан стрэсу, нават калі вы да яго зусім прывыклі.

Як змяніць харчаванне?

Ні ў якім разе не галадаць і не садзіцца на строгую дыету, бо гэта будзе для арганізма стрэс у кубе, які ў канчатковым выніку прывядзе да таго, што вы кінеце дыету і пачняце наядацца яшчэ больш. Не варта кожны дзень ускокваць на вагі — гэта таксама вельмі нервуе. Дыетолагі нястомна паўтараюць, што можна харчавацца ўдосталь, але пры гэтым заставацца ў рамках нармальнай вагі. І гэта чыстая праўда — вам усяго толькі трэба перагледзець рацыён. Праўда, шлях да нармалізацыі масы цела будзе няхуткім, але, урэшце, вы ж не ў космас ляціце заўтра, часу для плаўнага і ненадрыўнага паніжэння вагі цалкам дастаткова!

Паколькі картызол і так пераўтварае бялкі ў вугляводы, неабходна практычна звесці на нішто простыя вугляводы (цукар), а таксама знізіць долю астатніх вугляводаў, пакінуўшы з іх некаторыя віды садавіны і крупы.

Кампенсаваць калараж можна за кошт дабаўлення ў рацыён бялкоў: нятлустага мяса, птушкі і рыбы, яек, тварагу і кефіру з паніжанай тлустасцю — гэта трэба для мышцаў, якія страчваюць сваю масу, і гэта дасць добрае адчуванне насычэння.

Выключыць жывёльны тлушч, замест якога дадаць тлушч карысны, напрыклад той, які ўтрымліваецца ў марской рыбе, авакада, аліўкавым алеі (чайная лыжка ў дзень).

Ну і, вядома ж, дабавіць агародніны і садавіны. Напрыклад, кактэйль з кефіру з бананам мала таго, што смачны, дык ён яшчэ і сытны і салодкі — без усякага цукру.

Як перамагчы стрэс?

Пытанне такое ж складанае, як і вырашальнае — пры жаданні! Для гэтага трэба проста зразумець яго прычыну, а не аднеквацца, што "жыццё наогул цяжкае, і што я магу зрабіць?". Як правіла, прычыны ляжаць у адных і тых жа плоскасцях.

Нелюбімая, стрэсагенная праца, якая, цалкам верагодна, патрабуе, каб вы проста яе змянілі. Ніякая зарплата і ніякі статус загадчыка аддзела не вартыя вашага здароўя.

Сям'я. Крызіс стасункаў з партнёрам, "цяжкі ўзрост" у дзіцяці, пражыванне са скандальнай свекрывёй (цешчай) — усё гэта, безумоўна, вельмі падкошвае наш эмацыйна-псіхалагічны стан. Але тут, зноў-такі, не варта мірыцца з праблемай. Пагаварыць з "палавінкай" аб прычынах разладу, звярнуцца да сямейнага псіхолага, заняцца дзіцем (можа, яму проста не хапае вашай увагі), раз'ехацца са сваякамі — усё гэта складана, так. Але рэальна.

Адсутнасць у жыцці любімай справы, здольнай дарыць радасць, робіць жыццё зусім беспрасветным. Успомніце, што вы калісьці ў юнацтве пісалі акварэллю або займаліся вялікім тэнісам, або няньчыліся са сваім сабакам — цяпер самы час вярнуцца да таго, што вас так радавала. "Падмена" радасці чарговай булкай з маслам у любым выпадку горш, чым любое з хобі.

Магчыма, стрэс падсілкоўваецца на біяхімічным узроўні. Дэфіцыт, напрыклад, такога мікраэлемента як магній і вітамінаў групы В можа вельмі псаваць настрой без бачнай знешняй прычыны, а кафеін у павышаных дозах — бударажыць нервовую сістэму. Тут могуць дапамагчы і агульныя полівітамінныя комплексы, і спецыялізаваныя (для ўмацавання нервовай сістэмы), а таксама замена звыклай кавы на травяную або ягадную гарбату. Магчыма, нялішне будзе ўспомніць і пра такія мяккія заспакаяльныя сродкі як корань валяр'яну або меліса.

-20%
-66%
-5%
-15%
-20%
-5%
-30%
-40%
-10%
-50%
-50%
-20%
-25%