1. Бывший офицер: «В августе понимал, что рано или поздно дело коснется меня, и я не смогу на это пойти»
  2. Жила в приюте для нищих, спаслась после теракта в США. Женщина, которая перевернула российскую «фигурку»
  3. «Стояла такая тишина, что можно было услышать жужжанье мухи». Как Хрущев развенчал культ Сталина
  4. Верховный суд отменил летнее решение о сутках. Районный суд рассмотрел дело заново и опять назначил арест
  5. «Люди с дубинками начали бить машину, они были везде». Судят водителя, который уезжал от силовиков и сбил гаишника
  6. Проверка слуха: Виктора Бабарико отпустили под домашний арест? Адвокат не подтверждает
  7. Верховный комиссар ООН: В Беларуси беспрецедентный по масштабу кризис в области прав человека
  8. 10 лет по делу о выстреле в Бресте. Что рассказывают родные осужденных и адвокат
  9. Лукашенко высказался о не согласных с происходящим спортсменах: «На предательстве Родины счастья не построишь»
  10. Биатлонистка Блашко рассказала, как ей живется в Украине и что думает о ситуации в Беларуси
  11. Погибшего Шутова признали виновным, Кордюкову дали 10 лет. По делу о выстреле в Бресте огласили приговор
  12. «Они только успели поставить машину на платформу». Минчанин отказался платить за эвакуацию, и вот чем это закончилось
  13. Журналистика не преступление. Как Катерина Борисевич готовила статью о «ноль промилле», за которую ее судят
  14. «Произойдет скачок доллара — часть продуктов может исчезнуть». Вопросы про ограничения в торговле
  15. Как сложилась судьба участников групп, известных в 1990-е и 2000-е? Оказалось, очень по-разному
  16. Глава бюро ВОЗ в Беларуси: «Возможно, в 2022 году мы сможем сказать, что с пандемией покончено»
  17. Лукашенко поручил госсекретарю Совбеза разработать план противостояния «змагарам и беглым»
  18. Гинеколог и уролог называют типичные ошибки пациентов на приеме. Проверьте, не совершаете ли вы их
  19. Экономист: Есть ощущение, что сменись Лукашенко даже на силовика, часть людей вернется в Беларусь
  20. Доклад о Беларуси в Совете ООН и обвинительный приговор Шутову. Что происходило в стране 25 февраля
  21. «Магазины опустеют? Скоро девальвация?» Экономисты объяснили, что значит и к чему ведет заморозка цен
  22. Минское «Динамо» обыграло в гостях рижских одноклубников
  23. Требования дать «план победы» — это вообще несерьезно. Ответ Чалого разочарованным
  24. Что сулит Беларуси арест украинской «трубы», которую в 2019 году купил Воробей?
  25. Политолог: Россия устала играть в кошки-мышки с Лукашенко, но не видит альтернативы
  26. Приватизировали, отобрали, продали бизнесмену, национализировали. Вот чем известно предприятие, на котором ждут Лукашенко
  27. «Самая большая покупка — 120 рублей». История Маргариты, которая работает продавцом в деревне
  28. Выброшенные на лед в Шклове освежеванные трупы животных оказались лисьими. Их проверяют на бешенство
  29. Беларусь оказалась между Тунисом и Кувейтом по готовности к развитию передовых технологий
  30. «Дешевле, чем в секонде». В модном месте Минска переоткрылся благотворительный магазин KaliLaska


Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі,

26 лістапада спаўняецца 85 гадоў з дня нараджэння Уладзіміра Караткевіча — аднаго з самых яркіх і самабытных прадстаўнікоў беларускай літаратуры ХХ стагоддзя, таленавітага паэта, празаіка, публіцыста, драматурга, кінасцэнарыста, перакладчыка, лаўрэата Літаратурнай прэміі імя Івана Мележа і Дзяржаўнай прэміі Беларусі імя Якуба Коласа.

Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Уладзімір Караткевіч, 1964 год.

Даследчыкі творчасці Уладзіміра Караткевіча лічаць яго заснавальнікам беларускай гістарычнай літаратуры. Па яго сцэнарыях знятыя мастацкія і дакуметальныя фільмы, пастаўлены спектаклі на радыё і ў тэатры. Паводле лібрэта пісьменніка кампазітарам Дзмітрыем Смольскім напісана опера «Сівая легенда». Да таго ж аповесць «Дзікае паляванне караля Стаха» лягла ў аснову аднайменнай оперы Уладзіміра Солтана. Творы пісьменніка перакладзены на многія мовы свету.

Караткевіч з маленства вылучаўся пэўнымі літаратурнымі, мастацкімі і музычнымі здольнасцямі. Па ўспамінах маці, у тры з паловай гады навучыўся чытаць, ў шэсць — ужо спрабаваў складаць вершы, а крыху пазней пісаў апавяданні і аздабляў іх малюнкамі.

Часам прэзентаваў малюнкі і сваім сябрам: хлопцам — пераважна з выявай марскіх баёў, а дзяўчатам — кветкі. Аднойчы намаляваў сваіх аднакласнікаў у выглядзе розных звяркоў, якія сядзелі за партамі, пры гэтым здолеў трапна перадаць індывідуальныя асаблівасці і характары вучняў.

Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Уладзімір Караткевіч, 1950 год.

У Цэнтральнай навуковай бібліятэцы НАН Беларусі ў асабістым фондзе Уладзіміра Караткевіча захоўваюцца дакументы, якія з’яўляюцца сведкамі яго шматграннага таленту. Акрамя асноўнага прызвання — ствараць цікавыя, высокамастацкія творы, ён быў выдатным апавядальнікам, акцёрам, спеваком, мастаком.

Рыгор Барадулін адзначаў, што мастак Караткевіч мог бы спаборнічаць нават з пісьменнікам Караткевічам, які, на яго думку, бездакорна валодаў лініяй і кампазіцыяй, некалькімі штрыхамі мог улюбёна-рамантычна ці здзекліва-гратэскава перадаць характар.

Мастацкая спадчына Караткевіча змяшчае партрэтныя замалёўкі, малюнкі на гістарычныя тэмы, ілюстрацыі да ўласных твораў, сяброўскія шаржы, выкананыя алоўкам, чарнілам, тушшу.

Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Малюнкі, 1950-я гады.
Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Малюнкі, 1950-я гады.

Амаль усе чарнавікі і аўтографы вершаў 1950-х гадоў маюць на палях малюнкі пісьменніка. Ён будзе нешта накідваць чарнілам у падарожных нататках, лісты заканчваць эмацыянальным малюнкам, асабліва, калі не будзе хапаць слоў, каб выказаць сваё стаўленне да падзеі.

Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Малюнкі на палях рукапісаў вершаў «N.N., назвавшему белорусов «варварами», «Балада пра паўстанца Ваўкалаку», «Бабіна лета», 1955 год.
Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Малюнкі часоў вучобы ў Кіеўскім дзяржаўным універсітэце, 1950-я гады.
Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Малюнкі на палях рукапісаў вершаў «Стары папірус», «Заяц варыць піва», 1955 год.

У інтэрв'ю «Любую справу рабіць хвацка» Караткевіч так апісваў пачатак працы над тым ці іншым творам: «Калі я ведаю аб чым пісаць, я ведаю і як пісаць. Таму ў мяне практычна няма чарнавікоў. Ёсць толькі накіды сюжэта. Накіды гэтыя падобныя на галаваломку, сам чорт нагу зломіць. Там усё: героі, абстаноўка, планы месца дзеяння, жыллё дзейных асоб аж да таго, што відаць з кожнага акна, падрабязныя біяграфіі герояў (яны пасля не ўвойдуць у твор, але, ведаючы іх, я ведаю, як будзе паводзіць сябе чалавек у самых складаных абставінах), манеры герояў, іхнія ўчынкі і іншыя дэталі. Абдумаю як след — сядаю за стол».

Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Уладзімір Караткевіч падчас знаходжання на Ціхаакіянскім флоце, 1965 год. У выніку паездкі з’явілася аповесць «Чазенія».

Калі працаваў над аповесцямі «Дзікае паляванне караля Стаха» і «Чазенія», Караткевіч зрабіў планы мясцовасцей, дзе разгортваліся падзеі.

Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Планы месцовасцей, дзе разгортваліся падзеі ў аповесцях «Чазенія» і «Дзікае паляванне караля Стаха», 1950−1960-я гады.

Рукапіс рамана «Каласы пад сярпом тваім» пісьменнік аздобіў уласным малюнкам, змясціўшы яго на адвароце першай старонкі.

Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Малюнак на адвароце першай старонкі рукапісу рамана «Каласы пад сярпом тваім» і аўтограф першай старонкі рамана, 1960-я гады.

Цікавыя замалёўкі, што перадаюць пэўныя рысы характараў герояў, пісьменнік зрабіў на палях тэксту пры абмеркаванні п’есы «Кастусь Каліноўскі».

Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Малюнкі на палях запісаў, зробленых пры абмеркаванні п’есы «Кастусь Каліноўскі», 1963 год.

Сярод велізарнай творчай спадчыны Караткевіча — шматлікія варыянты сцэнарыяў мастацкіх і дакументальных фільмаў, якія з’яўляюцца сведкамі кінематаграфічнай дзейнасці пісьменніка. Большасць з іх маюць каментары і малюнкі, зробленыя падчас бясконцых абмеркаванняў на рэдакцыйных саветах.

Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Малюнкі на палях запісаў, зробленых пры абмеркаванні сцэнарыя мастацкага фільма «Гнеўнае сонца», 1963 год.
Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Малюнкі на палях запісаў, зробленых пры абмеркаванні сцэнарыя мастацкага фільма «Хрыстос прызямліўся ў Гародні», 1965 год.

Часам, пры рабоце з перакладчыкамі, каб растлумачыць той ці іншы незразумелы выраз, Караткевіч выкарыстоўваў графічныя сродкі — лягчэй было паказаць, чым перадаць словамі.

Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Малюнкі ў лістах да латышскай літаратуразнаўцы, перакладчыцы Мірдзы Абала. 1972, 1973 гады.

Шмат замалёвак, шаржаў і закончаных сюжэтных малюнкаў — на старонках запісных кніжак і блакнотаў Караткевіча. Яны ўтрымліваюць надзвычай цікавы і разнастайны матэрыял для даследчыкаў творчасці гэтага неардынарнага чалавека: нататкі аб асабістых уражаннях ад шматлікіх вандровак па розных кутках Беларусі і замежжа, накіды вершаў, запісы творчага характару, планы на будучыню, дзённікавыя запісы.

Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Малюнкі на старонках запісных кніжак, 1950-я гады.
Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Малюнкі на старонках запісных кніжак, 1952−1963 гады.

Вялікую цікавасць уяўляюць мастацкія, самадастатковыя эцюды Караткевіча, намаляваныя на асобных аркушах і пазначаныя крыптанімам «УК».

Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Малюнкі, 1950-я гады.
Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Малюнак, 1948 год. На адвароце Уладзімірам Караткевічам пазначана: «Маляваў, калі было год 18».
Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Малюнкі, 1950−1960-я гады.
Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Аўтапартрэт (1966 год) і малюнак (1975 год).
Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Малюнкі, 1950−1960-я гады.

Караткевіч меў шмат сяброў і знаёмых, многім з іх ён дасылаў самаробныя красамоўныя віншавальныя паштоўкі, пісьмы з сяброўскімі шаржамі.

Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Малюнкі ў лістах да Янкі Брыля, 1962 і 1964 гады.
Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Малюнкі на паштоўках да Янкі Брыля. 1970-я гады.
Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Малюнак у лісце да латышскага паэта і перакладчыка Ераніма Стулпана, 1963 год.
Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Малюнкі на паштоўках да Максіма Лужаніна і яго жонкі, 1970-я гады.

Чароўны свет літаратурнай спадчыны пісьменніка Караткевіча заўсёды як магніт прыцягваў да сябе шырокае кола чытачоў. Думаецца, што і Караткевіч-мастак не ў меншай ступені будзе прывабным для прыхільнікаў яго таленту.

Фота: аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі
Уладзімір Караткевіч, 1976 год.

Матэрыял падрыхтавалі Таццяна Жук і Марына Ліс, навуковыя супрацоўнікі аддзела рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі.

Чытайце таксама:

Рукапісы не гараць. Лёс беларуса, які чатыры разы прымаў удзел у сесіях Генеральнай Асамблеі ААН

«Рукапісы не гараць». Знакаміты беларус, які пераклаў для латышоў «Паўлінку»

«Рукапісы не гараць». Як знакамітага вучонага пазбавілі партбілета і прынялі да ўдзелу ў вытворчасці шампанскага

«Рукапісы не гараць». Як знакаміты беларускі празаік Алесь Пальчэўскі жыў з верай у справядлівасць

«Рукапісы не гараць». Гісторыя жыцця беларуса, які прайшоў ссылку і стаў знакамітым фізіёлагам

-20%
-20%
-50%
-25%
-53%
-50%
-15%
-11%
-20%
-30%
0072356