1. «Когда умирают такие люди, говорят, что уходит эпоха». Друзья и коллеги — о «песняре» Леониде Борткевиче
  2. Польша опровергла сообщение Минобороны Беларуси о нарушении границы
  3. «Самая длинная 16 сантиметров». Дома у минчанки живут 34 улитки. Смотрите, какие они красивые
  4. Герасименя продала на аукционе золотую медаль чемпионата мира
  5. Минлесхоз объяснил, почему доски в Беларуси подорожали в два раза
  6. «Мне говорили: «Лучше бы ты мужа нашла и варила ему борщи!». История молодой трактористки Наташи
  7. Биатлонистка Сола честно рассказала о позиции, народной любви и собственном гнездышке в Новой Боровой
  8. Тысячи сотрудников «Нафтана» и «Гродно Азота» могут не получить допуск к работе по медицинским показаниям
  9. КГБ сообщил о задержании Костусева и Федуты «по подозрению в совершении преступления»
  10. Уролог объясняет, как не пропустить признаки одного из самых частых заболеваний почек
  11. Цена биткоина впервые в истории превысила 62 тысячи долларов за монету
  12. «Побелка деревьев весной — пережиток советского прошлого». Эксперт рассказал все о побелке сада
  13. «На претензии отвечали: „Вам что, жалко?“». Как Gastrofest боролся с клонами фестиваля
  14. «В Беларуси не ценил того, что имел». Физик отчислился из БГУ и изучает бозон Хиггса в Германии
  15. Бывшая жена Ивана Вабищевича: «Когда увидела интервью Вани о нашем расставании, у меня был шок»
  16. Теплое начало недели, а потом — похолодание. Прогноз погоды на ближайшие дни
  17. С 13 апреля снова дорожает автомобильное топливо
  18. Euronews прокомментировал прекращение вещания в Беларуси
  19. Известный ученый оказался в эмиграции, а Федута — в КГБ. Что происходит в стране 13 апреля
  20. Украина ввела дополнительные ограничения на границе с Беларусью
  21. «Все больше откусывают парк». Как там стройка Национального стадиона и чем она тревожит местных
  22. Купаловский восстановит поставленный 20 лет назад спектакль. Названы фамилии новых актеров
  23. «Самое благоприятное время для продавцов». Что происходит на вторичном рынке квартир в Минске
  24. Секондам запретили продавать новые вещи. Как рынок б/у одежды отреагировал на нововведение
  25. Это последние дни, за которыми что-то наступит. Чалый рассуждает о настроениях разных белорусов
  26. Дом под Осиповичами, в который въехала ракетная установка, отремонтировали. Военные и жильцы рассказали как
  27. Минздрав временно запретил ввозить и продавать в Беларуси некоторую продукцию NIVEA. Что говорит торговля?
  28. Умер «песняр» Леонид Борткевич
  29. «Фокусируюсь на великой цели по примеру Маска». Как сын Израилевича попал в список «Форбс»
  30. Третья волна. В Беларуси растет количество заразившихся COVID-19 и пациентов с тяжелыми пневмониями


Глеб ЛАБАДЗЕНКА,

Лепей прыходзьце на публічную лекцыю пра Міцкевіча!
 
Хто ўспамінаецца вам пры слове “філосаф”? Сакрат? Платон? Гегель? Ніцшэ? Кант? А што вам ўяўляецца, калі чуеце імя Адама Міцкевіча? Наваградак? “Пан Тадэвуш”? “Дзяды”? Свіцязь і Свіцязянка?
 
Чарговую публічную лекцыю з цыкла Urbi et Orbi (“Гораду і Свету”) прачытае беларускі філосаф Ігар Бабкоў. А прысвечана лекцыя, як вы здагадаліся, Міцкевічу. Вось толькі ні пра “Пана Тадэвуша”, ні пра “Дзяды”, ні пра “Свіцязянку” пачуць там не разлічвайце. І што Міцкевіч з Наваградка – лектар згадае, хіба, мімаходзь ды з іроніяй.
 
Вельмі верагодна, што лектар нават не будзе спыняцца на тым, што ў Рыме ў гонар Міцкевіча названая вуліца, а на Меркурыі – кратэр. Не будзе падрабязна распавядаць, за што паэта звольнілі з Калеж дэ Франс у Парыжы. Магчыма, абміне нават той факт, што памёр Міцкевіч у Канстанцінопалі – які сёння завецца Стамбулам, дзе да крызіса вельмі любілі прымаць сонечныя ванны тысячы беларусаў. Навошта казаць пра тое, што вы і самі даведаецеся з “Вікіпедыі”?..
 
Ігар Бабкоў нарадзіўся ў Гомелі 47 гадоў таму. У свой час у Гомелі паспяхова займаўся боксам. Скончыў менскі філасофскі факультэт БДУ, выдаў тры кнігі вершаў і тры кнігі прозы, стаў кандыдатам філасофскіх навук, заснаваў і працягвае курыраваць кніжную серыю “Галерэя Б”. Сярод іншых узнагарод Бабкова можна ўбачыць патрапленне ў шорт-ліст (фінал) прэстыжнай літаратурнай прэміі Цэнтральнай Еўропы “Angelus” у 2009 годзе. Гэта, канешне, не перамога – але радавацца трэба, прыкладна як шостаму месцу Дзімы Калдуна на “Еўрабачанні”. Умоўна кажучы, так высока мы забраліся ўпершыню.
 
У сваёй лекцыі “Міцкевіч як апокрыф” Ігар Бабкоў паспрабуе пераканаць вас, што Міцкевіч – не класік. Дакладней, не толькі класік – у звычайным разуменні гэтага слова. Міцкевіч – гэта непрачытаны паэт і мысляр, які для беларусаў застаецца ўсяго толькі “нашым выбітным суайчыннікам”. Чаму мы не хочам чытаць і разумець Міцкевіча? У якім творы ён прадказаў сённяшнія падзеі ў Беларусі? Што трэба рабіць паэту, калі яго называюць “класікам”? Пра гэта – у невялікай гутарцы з Ігарам Бабковым напярэдадні лекцыі.

Внимание! У вас отключен JavaScript, ваш браузер не поддерживает HTML5, или установлена старая версия проигрывателя Adobe Flash Player.

Скачать видео (14.63 МБ)
 
Спадар Ігар, калі Вы распавядаеце пра Міцкевіча, то менш гаворыце пра біяграфію і асобу, а больш – пра шлейф, вобраз і міф, які яго пераследуе на ўзроўні стэрэатыпу?

Ігар Бабкоў: На пытанне, кім ёсць Міцкевіч, у Менску або Наваградку цяпер адкажа кожны. То бок, Міцкевіч заняў годнае і пачэснае месца ў беларускім культурным каноне. Ужо не стаіць пытанне, каб давесці, што Міцкевіч – гэта “свой, тутэйшы”. Але ж месца ў Міцкевіча ёсць і ў польскай культуры, дзе ён прадстаўляе такую “рамантычную спакусу”, якой палякі часам паддаваліся, а часам з ёй змагаліся. Ёсць месца і ў літоўскай культуры – для якой ён “Пясняр гістарычнай Літвы”, якая дбайна збірае ўсе гэтыя згадкі пра слаўнае мінулае. Але калі мы паглядзім, якое месца ў беларускім каноне ён займае, мы пабачым, што Міцкевіч выступае як “наш славуты зямляк”. То бок, адзінае, што нам бачыцца і чытаецца ў Міцкевіча, -- гэта ўсе тыя бясконцыя называнні розных рэчак, азёраў, усе гэтыя Свіцязянкі, фальклёр беларускі – такая рэдукцыя да “тутэйшасці”. І ў гэтым сэнсе беларускі Міцкевіч – такі сентыментальны, нават не рамантык, а сентыментальны этнаграфіст. І тое, што адбылося – не столькі спосаб “прысваення” Міцкевіча, колькі спосаб “не ўслухоўвацца” ў тое, што Міцкевіч прамаўляе. Не чытаць ягоныя тэксты і не думаць над імі. Бо калі мы пачынаем звяртацца да рэальнасці ягоных ідэяў, ягоных словаў, мы знаходзім, што рэальнасць значна больш трывожная, пагрозлівая і нават у чымсьці больш страшная – і зусім не сентыментальна-народніцкая, як гэта нам бачыцца! Тое, што я буду спрабаваць рабіць у лекцыі – гэта прарвацца да гэтай трывожнай рэальнасці Міцкевіча. Лекцыя называецца “Міцкевіч як апокрыф” – бо чытаць Міцкевіча трэба менавіта як тэкст апакрыфічны, як тэкст забаронены, як тэкст нечаканы для нас. Усе гэтыя каноны, усе гэтыя “прысваенні” ў культуры – гэта машына баналізацыі сэнсаў. Міцкевіча трэба ўвесь час спрабаваць убачыць па-новаму.
 
Чым для Вас адрозніваецца паэт-класік ад паэта-апокрыфа?

Ігар Бабкоў: Класіка чытаюць увесь час як “сучаснага любому часу”. Паэт “класічны” тады, калі мы вырываем яго з кантэкста – і пераводзім у нейкую “сярэднезразумелую” перспектыву. Яго не абавязкова трэба вытлумачваць і бачыць у ягонай уласнай сутнасці.
 
Гэта значыцца, што класік павінен быць зразумелы кожнаму?

Ігар Бабкоў: Так. Класічная літаратура – гэта літаратура “сярэдняй зразумеласці”, дзе абсечаныя і занадта плыткія сэнсы, і занадта глыбокія. Застаецца вось гэты сярэдні ўзровень.
 
Дык што, уся класіка – гэта нешта такое просценькае, мэйнстрым для шырокага чытача?

Ігар Бабкоў: Не абавязкова просценькае, але 100% мусіць быць мэйнстрым.
 
Прывядзіце тады прыклады з “адназначна беларускіх” паэтаў – хто апокрыф, а хто – класік?

Ігар Бабкоў: Насамрэч няма такой сітуацыі, што хтосьці апокрыф, а хтосьці класік. Проста ў культуры ёсць дзве супрацьлеглыя тэндэнцыі. З аднаго боку, культура няспынна баналізуе вартых, цікавых паэтаў – пераўтвараючы гэта ў класічныя сэнсы. З другога боку, у той жа самай культуры ўвесь час адбываецца такая апакрыфізацыя – спроба прарвацца за гэтую паверхню да пэўных ідэяў і сэнсаў, якія не такія відавочныя ўсім.
 
Атрымліваецца, што адзін літаратар можа быць і класікам, і апокрыфам адначасова?

Ігар Бабкоў: Можа! Таго ж Багдановіча мы можам чытаць і як паэта класічнага, і як паэта апакрыфічнага. Напрыклад, Стральцоў у сваім славутым эсэ “Загадка Багдановіча” робіць яго класікам. А ўсё, што робіць Разанаў датычна Багдановіча – гэта няспынная апакрыфізацыя. У Разанава таксама і купалаўскія, і коласаўскія тэксты раптам становяцца нечым зусім іншым, чым тое, да якога мы звыкліся.
 
Так, здаецца, адбываецца і з найвыбітнейшымі сучаснымі паэтамі. Усе згодныя, што Барадулін – геній і класік, але насамрэч не ўсе разумеюць нават тыя словы, якімі ён піша вершы… Тут тая ж тэндэнцыя, якая пачалася з Міцкевіча?

Ігар Бабкоў: Так, 100%! Барадулін абсалютна непрачытаны, ён таксама пераведзены ў “стадыю сярэдняй зразумеласці”.
 
Значыцца, калі чалавека называюць “жывым класікам” – гэта…

Ігар Бабкоў: Гэта – дамавіна, з якой трэба выбірацца! Бо калі так – то паэта не трэба разумець, усе і так сыйшліся на думцы, што ён класік! Гэта значыцца, што яго перастаюць чытаць як штосьці жывое і нечакана-трывожнае. А Міцкевіч якраз такі! І гэта вельмі адчувалі ягоныя сучаснікі. Таму што яшчэ пры жыцці Міцкевіч стаўся аб’ектам работы гэтай машыны культуры па пераўтварэнню ў жывога класіка. Яго разглядалі як патрыятычнага паэта №1 – а ён весь час парушаў усе табу, парушаў логіку вобраза. Яму спрабавалі падказваць, што ён паводзіць сябе не так і робіць зусім не тыя рэчы. Ён мусіў натхняць жаўнераў на змаганне – а ён сыходзіў у містычную плоскасць, выломваўся жорстка і свядома.
 
Апакрыфічнасць выражаецца ў здольнасці пабачыць, угадаць, прадказаць больш, чым звычайны чалавек. У Міцкевіча вы такія прадказанні знаходзіце?

Ігар Бабкоў: Напрыклад, у яго ёсць фантастычны няскончаны твор “Гісторыя будучыні”, дзе ён прадказвае не толькі тое, што адбываецца з Беларуссю, а ўвогуле гэта – гісторыя Еўропы! Там Міцкевіч зусім не Міцкевіч “Пана Тадэвуша”, дзе можна апісваць працэдуру гатавання кавы на колькі старонак. Гэты тэкст – страшны. І самае цікавае, што шмат што з апісанага там спраўдзілася…
 
Што сённяшняму беларусу павінен даць Міцкевіч-апокрыф?

Ігар Бабкоў: Даць метафізічную глыбіню культуры. Міцкевіч – гэта інтэлектуальны і паэтычны выбух ХІХ стагоддзя, які па-сутнасці, адбыўся ў цэлым рэгіёне. І Міцкевіч, можа быць, першы стварыў у тагачаснай беларуска-польска-літоўскай культуры гэтую метафізічную глыбіню. Таму што Асветніцтва – гэта эпоха, якая робіць стаўкі на розум. А Міцкевіч – гэта чалавек духа, чалавек традыцыі. Ён быў не проста сентыментальным паэтам, але да таго ж і мысляром, які сфармуляваў вельмі важныя ідэі і канцэпты. Прычым гэта – чалавек нашай традыцыі. І гэтую традыцыю ў сваіх лекцыях ён спрабаваў прадставіць у Калеж дэ Франс у Парыжы – не толькі для французаў, але для амерыканцаў, для немцаў... Гэта фантастычна цікава – але і тыя ягоныя лекцыі “непрачытаныя” дагэтуль!
 
Карацей, Вы, як многія, не ставіце пытанне, беларус ці не беларус Міцкевіч?

Ігар Бабкоў: Гэта самае глупае пытанне, якое можна ставіць у дачыненні да Міцкевіча! Гэта таксама як і “наш славуты зямляк” – спроба пазбегнуць вось гэтай трывожнай рэальнасці.
 
Адвесці ў бок ад галоўнага?

Ігар Бабкоў: Адвесці ў бок ад тых ідэяў і думак, якія мы мусім “судумваць” разам з Міцкевічам. Прычым пра тое, кім ён быў, спрачаемся не толькі мы, але і літоўцы, палякі – і ўсе разам мы адводзім у бок ад галоўнага. Занадта шмат спосабаў не думаць разам з ім, успрымаючы яго як дэкарацыю, фігурку комікса з нашай гісторыі.
 
ТАКІМ ЧЫНАМ
Лекцыя Ігара Бабкова з цыклу “Urbi et Orbi”
“Міцкевіч як апокрыф”
адбудзецца 25 лістапада (пятніца) а 18.30
у “Галерэі Шчамялёва” – Мінск, пр-т Ракасоўскага, 49
праезд ад вакзала на тралейбусах №№20, 30, аўтобусах №8, 127 да прыпынка “Шэпічы” (універсам “Палессе”)
 
Уваход вольны!
-99%
-40%
-15%
-21%
-25%
-20%
-30%
-20%
-50%
-10%
-30%
-30%
-10%
0070970