• Другие новости

Политика


В разгаре кампания по выборам президента Беларуси. По итогам первичной проверки подписных листов, сданных инициативными группами кандидатов, вероятно, что в бюллетенях мы увидим четыре фамилии. Эксперты очередного выпуска программы «Амплитуда» определили двух кандидатов-дублеров — Улаховича и Гайдукевича. Стратегию Лукашенко на этих выборах гости эфира определили как «меньше обещаний», а о стратегии единственного альтернативного кандидата Короткевич — «максимум голосов, процентов 15−20».

Какие уроки вынесли потенциальные кандидаты из прошлых кампаний, почему стратегии оппозиции «бойкот» и «площадь» больше не будут работать, где искать идеи и кому мог помешать кандидат Терещенко — об этом в студии TUT.BY-ТВ говорили политолог Юрий Чаусов и независимый аналитик, член штаба Александра Лукашенко в 1994 году Сергей Чалый. Ведущая — Алена Андреева.

Внимание! У вас отключен JavaScript, ваш браузер не поддерживает HTML5, или установлена старая версия проигрывателя Adobe Flash Player.

Открыть/скачать видео (155.69 МБ)

Внимание! У вас отключен JavaScript, ваш браузер не поддерживает HTML5, или установлена старая версия проигрывателя Adobe Flash Player.

Скачать аудио (21.31 МБ)

Какие стратегии у нынешних кандидатов в кандидаты в президенты?

Юрий Чаусов: Упершыню на выбарах няма такого паняцця як стратэгія апазіцыі. Ёсць некалькі падыходаў, але ўсе яны сведчаць аб тым, што на гэтых выбарах палітычны рэжым у Беларусі зменены не будзе. Дамінуюць падыход байкоту выбараў ці выкарыстання кампаніі, каб здабыць выгоду пасля выбараў.  Але нечакана, што вялікая частка апазіцыі аб’ядноўваецца супраць тых, хто вызнае стратэгію ўдзела.

Сергей Чалый: Мне не кажется, что эти выборы отличаются: все заранее знают, что не победят. Но неожиданно барьер в 100 тысяч подписей не взяли те, кто считал, что у них это получится. Не попавшие в это число объединились против тех, кто прошел этот рубеж. 20 лет бороться с режимом и вдруг проиграть на первом барьере человеку, который, с их точки зрения, появился внезапно.  

Юрий Чаусов: Калі глядзець на гісторыю стратэгічнага мыслення беларускай апазіцыі, стратэгіі ў апазіцыі было ўсяго толькі две. Адна – байкот і дэлігітымізацыя. Яна зарадзілася пасля рэферэндума, распушчанага парламенту і ўзнікнення канфлікту двух цэнтраў легітымнасці. Тады дэлегітымацыя аднаго цэнтра мела значэнне. У 2000-я гады гэтая стратэгія вычарпала сябе і з’явілася новая – стратэгія Плошчы. Падабенства паміж гэтымі двумя падыходамі – у тым, што здабыццё электаральнай большасці – тактычная задача. Перамога Плошчы была магчымая нават без здабыцця 50% галасоў на выбарах. Зараз упершыню мы бачым сітуацыю, калі стратэгіі няма, і здабыццё большасці галасоў робіцца асноўнай задачай. Калі ў іншых няма стратэгій, і добрая тактыка можа спрацаваць.

Сергей Чалый: Стратегию "Площади" не получается назвать стратегией, потому что те, кто на нее пришел, не могли внятно ответить, что они там будут делать. До этого стратегия была «не победим, так получим моральную победу». Здорово, что параполитические цели постепенно угасают и появляется четкая задача. Штаб Короткевич не скрывает, что их задача – 15-20% голосов, и они будут считать это прекрасным результатом. Это больше, чем получали оппозиционные кандидаты в предыдущие годы, и это будет означать, что следующие пять лет пройдут с другими весовыми коэффициентами.

Юрий Чаусов: Яны разлічваюць, што пасля выбараў у палітычнай альтэрнатывы будзе імя – Таццяна Караткевіч. А ўся астатняя апазіцыя гэтага не хоча.

Сергей Чалый: Желание деперсонализированной альтернативы само по себе противоречит идее президентских выборов. Кандидат-бойкот может быть деперсонализирован.

Насколько эта стратегия приживается в Беларуси?

Юрий Чаусов: Калі ідзе спрэчка за аўтарства стратэгіі, значыць, стратэгія не жыццяздольная. Пераможцу не так важна, хто прызнае за ім аўтарства, а хто не.  

Сергей Чалый: Внутри оппозиции проходит четкая линия раскола по принципу «кто сидел, а кто нет». Логичными смотрелись призывы Николая Статкевича, который продолжает работать в образе пламенного бескомпромиссного борца. Непонятно только, как осуществить делегитимизацию. Коалиция сама себе навредила.

Мне кажется, что за Улаховичем стоит глубокая идея. С моей точки зрения, это своеобразная полевая социология – проверить, сколько на самом деле у нас сторонников русского мира.

Юрий Чаусов: Я не думаю, што тут ёсць вялікая стратэгія. Думаю, спрацаваў фармальны прынцып – ён вылучыўся ад “Патрыятычнай партыі”, якую ўзначальвае.  Ні ЛДПБ, ні “Патрыятычная партыя” ніколі не вылучала ва ўчастковыя камісіі, назіральнікамі. На гэтых выбарах няма імкнення стварыць хаця б бачнасць нейкай альтэрнатыўнай палітычнай машыны. Калі ёсць прыхільнікі рускага міра, я думаю, што кандыдат Улаховіч іх расчаруе. Гэта не вялікі палітычны праект, а такі ж дублёр, якіх мы бачым на прэзіденцкіх выбарах у Сярэдняй Азіі, дзе кандыдаты сарэўнуюцца ў тым, хто лепей пахваліць дзеючага прэзідэнта.

Похоже, это первые выборы, на которых непонятно, с чем идет Лукашенко и Гайдукевич. Оба очень сдержанно общаются с прессой и не заявляют кандидатских амбиций. Почему так происходит?

Юрий Чаусов: Я не думаю, што ў Гайдукевіча ёсць стратэгія. Гайдукевіч, Улаховіч і Цярэшчанка – тры стаўкі аднаго парадка. Проста аднаго трэба было адсеяць, ім стаў Цярэшчанка. Гайдукевіч ціха сябе паводзіць, таму што мог бы быць адсеян. Цярэшчанка зрабіў некалькі заяваў: пра беларускую мову, апрананне зборшчыкаў у вышыванкі. І уражанне такое, што ён не настолькі кіруемы кандыдат, як прадстаўнікі структураваных палітычных партыяў.

Наконт Лукашэнка я б не пагадзіўся. Алякасандр Рыгоравіч узначальвае дзяржаву, і ўнутры яго вялікай каманды ёсць розныя падыходы адносна таго, якім ён павінен быць на выбарах, што ён павінен казаць і як выглядаць у вачах выбаршчыкаў. Ёсць групы, арыентаваныя на тое, каб Лукашэнка здабыў перамогу і быў прызнаны шырокім колам насельніцтва. У сілавых структураў іншыя інтарэсы, для іх сілавое забеспячэнне належнага сцэнара найбольш важнае ў гэтай кампаніі. Ідзе барацьба паміж гэтымі падыходамі. Ёсць групы, звязаныя з замежна-палітычнай стратэгіяй беларускіх уладаў, і яны зацікаўлены, каб выбары выглядалі як сапраўдныя. Рознымі прадстаўнікамі ўдзел апазіцыі ацэньваецца па-рознаму. Для сілавога блока вельмі важны ўдзел апазіцыі, таму што гэта дазваляе ўключыць механізмы, якія прадухіляюць Плошчу і іншыя непажаданыя варыянты развіцця падзеяў. Для групаў, звязаных са знешнепалітычнай легітымацыі вынікаў выбараў, удзел ці неўдзел апазіцыі мае другаснае значэнне. Таму нельга казаць пра стратэгію Лукашэнка на выбарах. Варта казаць пра розныя стратэгіі розных груп, якія існуюць вакол прэзідэнта.

Сергей Чалый: Гораздо важнее заголовочные вещи, как будет выглядеть кампания. В этом смысле эта кампания уникальна за многие годы. С 2001 года основным лозунгом Лукашенко была политика доходов. Раньше он говорил, что выборы для власти – это экзамен перед народом. А теперь звучит фраза, что испытывают не его, потому что он уже «сто раз испытанный», а народ. Несколько раз он говорил, что мы ставим себе приземленные задачи. Понятно, что социально-экономического развития под линейку уже не будет. Все меньше остается того, чем можно похвалиться. Пообещать особо нечего, и стратегия Лукашенко – выгодно преподносить негативные вещи: «благодаря мне не случилось того-то». Лукашенко в этом смысле будет абсолютным победителем, потому что меньше всех будет обещать, и в его задаче – сделать так, чтобы кампания прошла рутинно.

Какие уроки усвоили потенциальные кандидаты из прошлых кампаний? О каких стратегических заимствованиях можно говорить сегодня?

Юрий Чаусов: Ніхто з актыўных удзельнікаў выбарчай кампаніі не заклікаў на Плошчу. 2010 год адбіў жаданне, а Ўкраіна дала падставы казаць, чаму не заклікаюць на Плошчу. З выбараў да выбараў Лукашэнка ўсё менш і менш абяцае. 2001 год Лукашэнка прапанаваў вельмі канкрэтную праграму, што будзе зроблена. Я думаю, што праграма Лукашэнка на гэтых выбарах будзе цалкам складацца з рэчаў піярна-іміджавага, лозунгавага плана.

 Сергей Чалый: Мне кажется, задача штаба Лукашенко показать его вечным спутником нашей государственности и вспомнить хорошее прошлое. Короткевич позиционирует себя как «я и они»: «вы все бывшие, а я представляю собой новое лицо». Новизна усиливается тем, что женщина априори воспринимается людьми как более мягкий человек и склонный больше к компромиссу, чем к конфронтации. Многие люди решают, за кого голосовать, решают в последние минуты, едва ли не впервые в кабинке увидев лица кандидатов и почитав биографию. В этом смысле Короткевич можно органично представить у власти.

Почему Терещенко не вписался в предвыборный расклад? Каким вы видите его политическое будущее?

Юрий Чаусов: Я не схільны быў ацэньваць Цярэшчанка як кандыдата, якому ў адміністрацыі прэзідэнта загадалі ісці ў выбары. Калі дапусціць, што сітуацыя з праверкай подпісаў была палітычна матываваная, і яго подпісы правяралі больш, чым астатніх, атрымліваецца, што кандыдат-эканаміст у сённяшняй сітуацыі быў бы небяспечны для таго, каб выбары прайшлі па сцэнарах штаба Аляксандра Рыгоравіча.

Сергей Чалый: Это единственный человек, который мог компетентно говорить на экономические темы. Меньше всего другим кандидатам хотелось бы, чтобы они поднимались.

Юрий Чаусов: Мы бачым урок для іншых кандыдатаў: што выбары ў Беларусі могуць быць траўматагеннымі нават тады, калі ты не заклікаеш на Плошчу.

Каких сюрпризов стоит ждать от кампаний этого года?

Юрий Чаусов: Я думаю, ад штаба Лукашэнка не будзе ніяких нечаканасцей. Ёсць спадзяванне на крэтыўнасць штаба Таццяны Караткевіч. Яна можа зрабіць кампанію шэрай і невыразнай і спадзявацца на выйгрышныя моманты, якія і так ужо ёсць у Караткевіч. Я думаю, усіх цікавіць, колькі галасоў будзе ў фінальных пратаколах. Гэта будзе значным паказчыкам для таго, якія расклады адносна палітычнай сістэмы нашай краіны будуюцца ў адміністрацыі прэзідэнта. Другі паказчык –сацыялогія. Гэтымі лічбамі прадстаўнікі апазіцыі будуць маніпуляваць. Незалежныя сацыёлагі будуць важнымі фігурамі пасля выбараў.

Сергей Чалый: Сильное расхождение ожиданий с результатом – нехороший результат для действующего президента. В условиях падения жизненного уровня, когда экономическое положение страны хуже, чем на выборах 2010 года, перспективы не очень понятны и был принят ряд мер против собственного населения, было бы странно получить вблизи 80% голосов. Вполне возможно, что это будут выборы с «нормальным европейским результатом». Благодаря этому больше голосов может получить другой кандидат. Возможно, будет продолжение стратегии, которая началась с освобождением политзаключенных и нормализацией работы с Западом.