Подпишитесь на нашу ежедневную рассылку с новыми материалами

Калейдоскоп


8 вераcня 1514 года - роўна 500 год таму - рыцары Вялікага Княства Літоўскага перамаглі амаль утрая большае войска Маскоўскага княства. Сёння бадай адзіным мерапрыемствам, прысвечаным легендарнай бітве пад Оршай, стала прэзентацыя настольнай гульні "1514" у Мінску.



Настолка мае гістарычны подмурак: на гульнявым полі змешчаны аршанскі замак, вайсковыя лагеры, тагачасныя селішчы. У некаторых момантах гэта рэканструкцыя - мастацкая: "Мы знайшлі гравюру, але ні халеры не было зразумела", – кажа аўтар гульні, дырэктар арт-студыі Pras Аляксей Кульбіцкі.

Фігуркі ж пяхоты, артылерыі, кавалерыі падобныя да рыцараў таго часу і зробленыя скульптарам, дадае другі аўтар Мікалай Тамашэвіч. У картках, якія цягнуць гульцы, – чарцяжы вайсковага ўзбраення сярэднявечча, а таксама забабоны таго часу, напрыклад, "вы пабачылі камету, гэта вельмі добра".



Гульня - добрая нагода пазнаёміць людзей з бітвай пад Оршай, кажа Аляксей Кульбіцкі: "Мы хацелі паказаць, што беларускі кантэкст можа быць цікавым. Праз гульню можна падвучыць гісторыю і мову. Калі бачым гэтую настолку, уздымаецца кроў, і хочацца зноў і зноў паўтарыць гэтую перамогу".

Гульня змяшчае просты варыянт правіл - "для дзяцей да 6 гадоў, п'яных альбо тых, хто не хоча напружвацца" - і больш цікавы і складаны варыянт, які можна спампаваць на сайце гульні 1514.by.

Настолку можна набыць у кнігарні "ЛогвінаЎ" (плануецца, што кошт будзе большы за 250 тысяч рублёў) і ў дзвюх інтэрнэт-крамах (за 250 тысяч рублёў).

Арганізатары адзначылі, что расійскія і кітайскія настолкі звычайна каштуюць каля 400 тысяч. Але "паколькі беларусы сціплыя і шкадуюць грошы на цікавыя рэчы", кошт гульні зрабілі меншым.



У кнігарню "ЛогвінаЎ", дзе адбылася прэзентацыя, прыйшло нямала моладзі. Адна з наведнікаў, Эля, лічыць сябе апантаным гульцом. Толькі ў яе – 5 настолак, а супольна з сябрамі – 15. Ёсць "Аліас" на расійскай мове, "Скрабл" на украінскай, "Дзіксіт" на ангельскай. Дзяўчына прыйшла на прэзентацыю, каб набыць настолку і пагульць па-беларуску.

Выдавец і пісьменнік Адам Глобус прыйшоў на невялікае свята, відаць, каб сустрэць знаёмых. "Кепска, што людзі любяць вайну. Мяне больш цікавіць гісторыя культуры, паэзія. Вось нашы падручнікі па гісторыі з'яўляюцца пераказам таго, хто каго забіў, згвалціў, а патрэбна, каб у іх было больш інфармацыі па гісторыі навукі, мастацтва, цывілізацыі. Можа, я і першы пабягу ваяваць, калі трэба будзе, але я за мір. Буду вучыць дзяцей любіць, маляваць".


"1514" ужо - трэцця беларускамоўная гульня. Да гэтага свет пабачылі настолкі "Таксама" і "Разам". Сродкі на выданне выдзялілі з ахвяраванняў, якія сабралі на будынак для "Арт-Сядзібы". "200 тысяч даляраў на памяшканне - недзе ў марах. Таму мы вырашылі накіраваць сабраные сродкі на цікавыя рэчы", - адзначыў адзін з арганізатараў мерапрыемства.

Бітва пад Оршай адбылася падчас маскоўска-літоўскай вайны 1512-1522 гадоў. Прыхадні біліся з аб'яднанай арміяй Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага. 80-тысячнае войска наблізілася да Воршы, піша ў сваей кнізе "Краіна Беларусь" гісторык Уладзімір Арлоў. Бітва адбылася на рацэ Крапіўна. Маскоўскія ваяводы не сумняваліся ў легкай перамозе, і самаўпэўненасць саслужыла ім кепскую службу. На чале арміі, абсалютную большасць якой складалі нашы продкі рыцары-ліцвіны з усіх беларусскіх паветаў, стаяў гетман Канстанцін Астрожскі. Наперадзе войска ён вылучыў найлепшых стралкоў з ручной агняпальнай зброяй, на флангах – конніцу, частка гарматаў прыкрывала пяхоту, астатныя сілы артылерыі схаваліся ў засадзе. У сярэдзіне бітвы нашая конніца вельмі праўдападобна дэманстравала ўцекі, а затым, падзяліўшыся на дзве паловы, зрабіла імклівы бакавы манеўр – і маскоўскія ваяры на конях апынуліся перад пакінутымі ў засадзе артылерыяй і пяхотай з ручной агняпальнай зброяй. Ужо першыя залпы нанеслі ворагу вялікія страты. Ахопленае жахам маскоўскае войска рассеялася, шмат хто ў роспачы кідаўся у Дняпро. Ворагаў гналі і секлі яшчэ нейкі час.